جرایم اطفال و نوجوانان در لایحه آیین دادرسی کیفری

آذر ۳۰, ۱۳۹۲ mo_hassani ۰ Comments

در گفت‌وگوی «حمایت» با دکتر مهابادی، حقوقدان بررسی شد؛
جرایم اطفال و نوجوانان در لایحه آیین دادرسی کیفری
گروه قضایی- یکی از نوآوری‌های لایحه جدید آیین دادرسی کیفری پیش بینی مقرره‌هایی درباره تحقیقات مقدماتی جرایم اطفال و نوجوانان است. لایحه جدید تحقیقات مقدماتی جرایم افراد بین 15 تا 18 سال را بر عهده دادسرای ویژه نوجوانان گذاشته است. در گفت‌وگو با دکتر «علی‌اصغر مهابادی»، حقوقدان و عضو هیأت علمی دانشگاه به بررسی زوایای حقوقی این موضوع می‌پردازیم.
 
توجه ویژه قانون‌گذار به جرایم کودکان و نوجوانان
عضو هیأت علمی دانشگاه با بیان اینکه لایحه جدید آیین دادرسی کیفری نوآوری‌های فراوانی دارد، بیان می‌کند: قانون‌گذار در این لایحه مقررات و اصولی برای رسیدگی به جرایم اطفال و حدود مسئولیت کیفری آنان پیش‌بینی کرده است که همگی با نگاهی اصلاحی می‌خواهند شرایط مناسبی را برای دوباره اجتماعی شدن کودکان و نوجوانان فراهم کنند که این کار نشان دهنده توجه ویژه قانون‌گذار به جرایم اطفال و نوجوانان است. 
وی در مورد اهمیت تحقیقات مقدماتی جرایم اطفال و نوجوانان بیان می‌کند: در ارزیابی کلی در مورد لایحه جدید می‌توان ادعا کرد که خلأ وجود یک قانون منسجم و جامع در مورد روند اعلام، کشف و تعقیب جرم، تحقیقات مقدماتی، قواعد آمره صلاحیت مراجع قضایی، رسیدگی، صدور رای و اجرای حکم در مورد اطفال و نوجوانان کاملا مشهود بود، از این رو با عنایت در کلیت لایحه جدید نوعی نوآوری در حوزه تدوین قانون به چشم می‌خورد که وجود تحقیقات مقدماتی جرایم نوجوانان نشان از همین توجه قانون‌گذار دارد.
 
تأکید بر ایجاد دادسرای ویژه نوجوانان
این حقوقدان با بیان اینکه ایجاد دادسرای ویژه نوجوانان از نوآوری‌های لایحه جدید آیین دادرسی کیفری است بیان می‌کند: مطابق ماده 25 این لایحه به تشخیص رییس قوه قضاییه، دادسراهای تخصصی از قبیل دادسرای جرایم اطفال و نوجوانان زیر نظر دادسرای شهرستان تشکیل می‌شود. وی ادامه می‌دهد: صرف نظر از اختلاف عقایدی که در خصوص سن مسئولیت کیفری و تعریف طفل وجود دارد، مطابق تبصره یک ماده 304 لایحه جدید آیین دادرسی کیفری، طفل کسی است که به حد بلوغ شرعی نرسیده است. سن بلوغ شرعی در کشور برای دختر 9 سال و برای پسر 15 سال تمام قمری است اما رسیدگی به جرایم اشخاص بالغ کمتر از 18 سال مانند افراد نابالغ در دادگاه اطفال صورت می‌گیرد. به گفته این وکیل دادگستری مطابق ماده 285 لایحه جدید آیین دادرسی کیفری در کنار دادگاه اطفال و نوجوانان و در محل آن، شعبه‌ای از دادسرای عمومی با عنوان دادسرای ویژه نوجوانان به سرپرستی یکی از معاونان دادستان و با حضور یک یا چند بازپرس، تشکیل می‌شود. تحقیقات مقدماتی جرایم افراد 15 تا 18 سال، به جز جرایم موضوع مواد (306) و (340) این لایحه که به‌طور مستقیم از سوی دادگاه صورت می‌گیرد، در این دادسرا به عمل می‌آید. 
 
جرایمی مستثنا از رسیدگی در دادسرا 
این عضو هیأت علمی دانشگاه بیان می‌کند: منظور از جرایم استثنا شده در مواد 306 و 340 لایحه جدید یکی این است که مطابق تبصره یک ماده 306 تحقیقات مقدماتی تمامی جرایم افراد زیر 15 سال به‌طور مستقیم در دادگاه اطفال و نوجوانان رسیدگی می‌شود و این دادگاه تمام وظایفی را که طبق قانون بر عهده ضابطان دادگستری و دادسراست انجام می‌دهد. بنابراین، دادسرا نمی‌تواند تحقیقات مقدماتی جرایم افراد زیر 15 سال را انجام دهد و جرایم این قشر به صورت مستقیم در دادگاه اطفال رسیدگی می‌شود. وی ادامه می‌دهد: مورد دوم اینکه مطابق ماده 340 لایحه جدید آیین دادرسی کیفری جرایم تعزیری درجه هفت و هشت اطفال به‌طور مستقیم در دادگاه مطرح می‌شود و در این موارد نیز نیازی به تحقیقات مقدماتی در دادسرا نیست. بنابراین در این مورد پرونده به‌طور مستقیم در دادگاه مطرح میشود و دادگاه پس از انجام تحقیقات به این ترتیب اقدام می‌کند که چنانچه دادگاه خود را صالح به رسیدگی نداند، قرار عدم‌صلاحیت صادر می‌کند و اگر مورد را از موارد منع یا موقوفی تعقیب بداند، حسب مورد، اتخاذ تصمیم می‌کند در غیر این صورت چنانچه اصحاب دعوا حاضر باشند و درخواست مهلت نکنند، دادگاه با تشکیل جلسه رسمی، مبادرت به رسیدگی می‌کند. در صورتی که اصحاب دعوا حاضر نباشند یا برای تدارک دفاع یا تقدیم دادخواست ضرر و زیان، درخواست مهلت کنند، دادگاه با اخذ تأمین متناسب از متهم، وقت رسیدگی را تعیین و مراتب را به اصحاب دعوا و سایر اشخاصی که باید در دادگاه حاضر شوند، ابلاغ می‌کند.
 
رسیدگی به جرایم کودکان بالاتر از 18 سال
مهابادی اضافه می‌کند: یکی از نکات لایحه جدید این است که هرگاه در حین رسیدگی سن متهم از 18 سال تمام تجاوز کند، رسیدگی به اتهام وی مطابق این قانون در دادگاه اطفال و نوجوانان ادامه می‌یابد. چنانچه قبل از شروع به رسیدگی سن متهم از 18 سال تمام تجاوز کند، رسیدگی به اتهام وی حسب مورد در دادگاه‌ کیفری صالح صورت می‌گیرد. در این صورت متهم از تمامی امتیازاتی که در دادگاه اطفال و نوجوانان اعمال می‌شود، بهره‌مند می‌شود. این لایحه بر این نکته تاکید می‌کند که در هر صورت محکومان بالای 18 سال در بخش نگهداری جوانان که در کانون اصلاح و تربیت ایجاد می‌شود، نگهداری می‌شوند.
 
وظایف ضابطان دادگستری
وی ادامه می‌دهد: در جرایم مشهود، هرگاه مرتکب، طفل یا نوجوان باشد، ضابطان دادگستری مکلفند نسبت به حفظ آلات، ادوات، آثار، علایم و دلایل جرم اقدام کنند، اما اجازه تحقیقات مقدماتی از طفل یا نوجوان را ندارند و در صورت دستگیری وی، موظفند متهم را حسب مورد، فوری به دادسرا یا دادگاه اطفال و نوجوانان تحویل دهند. انقضای وقت اداری و نیز ایام تعطیل مانع از رجوع به دادسرا یا دادگاه اطفال و نوجوانان نیست.
 
الزامی بودن تشکیل پرونده شخصیت در جرایم تعزیری درجه پنج و شش
وی می‌افزاید: پرونده شخصیت به معنای مجموعه اطلاعات شخصی و خانوادگی مجرمان است که در دستگاه قضایی تشکیل می‌شود و هدف آن دستیابی به اهداف مجازات‌ها و به علاوه فردی کردن (تطبیق اعمال مجازات بر شخصیت فرد) است. با توجه به ماده 286 لایحه آیین دادرسی کیفری جدید قانون‌گذار به صورت صریح لزوم تشکیل پرونده شخصیت را پذیرفته است. اما باید در نظر داشت که تشکیل پرونده شخصیت در جرایم تعزیری درجه پنج و شش الزامی بوده و در این موارد تشکیل پرونده شخصیت در مورد اطفال و نوجوانان توسط دادسرا یا دادگاه اطفال و نوجوانان صورت می‌گیرد. مطابق ماده 287 لایحه آیین دادرسی کیفری در جریان تحقیقات مقدماتی، مرجع قضایی حسب مورد، اطفال و نوجوانان موضوع این قانون را به والدین، اولیا یا سرپرست قانونی یا در صورت فقدان یا در دسترس نبودن یا امتناع از پذیرش آنان، به هر شخص حقیقی یا حقوقی که مصلحت بداند، می‌سپارد و این اشخاص ملزم هستند هرگاه حضور طفل یا نوجوان لازم باشد او را به مرجع قضایی معرفی کنند. مهابادی ادامه می‌دهد: البته در همین ماده، استثنایی نیز در نظر گرفته شده است مبنی بر اینکه در صورتی که نیاز به حضور افراد پانزده تا هجده سال باشد آنان شخصا ملزم به معرفی خود به دادگاه هستند.
 
اخذ کفیل یا وثیقه از متهمان بالای پانزده سال 
این حقوقدان در پایان خاطرنشان می‌کند: در مواردی که نیاز به اخذ وثیقه است قاضی فقط در موارد ضرورت می‌تواند اقدام به اخذ آن کند و در صورت عجز از معرفی کفیل یا ایداع وثیقه دادسرا یا دادگاه می‌تواند قرار نگهداری موقت آنان را در کانون اصلاح و تربیت صادر کند.
منبع:http://hemayat.net/news/bar%201.htm
روزنامه حمایت