طفلي كه از مادر ايراني و پدر خارجي در ايران متولد شده آيا ايراني محسوب مي شود؟

اسفند ۶, ۱۳۹۲ mo_hassani ۰ Comments

گزارش نشست قضایی استان
 
پاسخ به پرسش های 443 تا 35
 
تنظیم:حمید مهدی پور ـ  قاضی حوزه معاونت آموزش تهران
 
4-طفلی که از مادر ایرانی و پدر خارجی در ایران متولد شده آیا ایرانی محسوب می شود؟
 
یاوری (دادستانی کل کشور):
 
دو نظریه قابل ارائه است:
 
نظریه اول – با توجه به بند 4 ماده 976 قانون مدنی و مفهوم مخالف بند «الف» ماده 977 قانون مدنی طفل مذکور ایرانی محسوب می شود.
 
نظریه دوم- با توجه به مواد 963 و 964 قانون مدنی مادر طفل به تبعیت از شوهر، خارجی محسوب می شود و با این توصیف، باید گفت این طفل از پدر و مادر خارجی متولد شده است و چنین طفلی در صورتی ایرانی است که شرایط مذکور در بندهای 4 یا 5 ماده 976 قانون مدنی را دارا باشد. به عبارت دیگر، طفل مورد سؤال به صرف ایرانی بودن مادرش ایرانی نیست مگر این که شرایط بندهای 4 یا 5 ماده 9763 قانون را داشته باشد که در این صورت به اعتبار دارا بودن این شرایط ایرانی است نه به اعتبار این که مادرش ایرانی بوده است. رویه عملی در حال حاضر نیز منطبق بر این نظریه است و به همین جهت برای فرزندان مردان خارجی که با زن ایرانی ازدواج می کنند (مثل افاغنه) شناسنامه ایرانی صادر نمی کنند. با توجه به این که در حقوق ایران وجه غالب برای شناسایی تابعیت «اصل خون» است به عقیده این جانب نظریه دوم از اعتبار و نفوذ حقوقی بیشتری برخوردار است.
 
دکتر منصوری (دانشگاه آزاد اسلامی):
 
استنادا به بند 4 و 5 ماده 976 قانون مدنی و بند ب ماده 977 می توان چنین گفت که این کودک ایرانی محسوب می شود مضاف بر این که هرگاه دادگاه مرجع رسیدگی، با فردی مواجه باشد که بیش از یک تابعیت دارد ولی یکی از تابعیت های او تابعیت دولت متبوع قاضی است دادگاه باید اورا تبعه دولت متبوع خود محسوب کند و تابعیت خارجی او را کان لم یکن تلقی کند این از آن جهت است که مطابق اصول حقوق بین الملل هر دولتی در تعیین این که چه کسی اتباع آن دولت محسوب می شوند دارای استقلال و حاکمیت است. این قاعده نه تنها در مورد تابعیت های مضاعف تولدی یعنی تابعیت های مضاعف ناشی از تعارض اصل خون (jus saguinis) و اصل خاک (jas soli) اعمال می گردد بلکه در موارد مربوط به تابعیت های مضاعف اکتسابی یعنی تابعیت های مضاعف ناشی از ازدواج کسب تابعیت جدید با حفظ تابعیت سابق نیز اعمال می گردد این مطلب در قرارداد 1930 لاهه مرسوم به قرارداد راجع به مسایل مربوط به تعارض قوانین نسبت به تابعیت نیز پیش بینی شده است که هرگونه مسأله درباره این که آیا فردی تابعیت دولت معینی را دارد یا نه بر طبق قانون همان دولت حل و فصل می شود. (مواد 1 و 2 قرار داد 1930 لاهه) به عبارت دیگر قانونی که به واسطه تابعیت شخص ذی نفع به عنوان قانون صلاحیت دار معرفی می شود نمی تواند قانون خارجی باشد مگر این که اعمال قانون مقر دادگاه در مورد عامل ارتباط تابعیت نشان داده باشد که ذی نفع فاقد تابعیت کشور متبوع محکمه است.
 
نظریه قضات دادگستری کرج:
 
اکثریت:
 
با توجه به بند 4 ماده 976 قانون مدنی کسانی که در ایران از پدر و مادر خارجی که یکی از آنها در ایران متولد شده به وجود آمده اند به طریق اولی فرزندی که از مادر ایرانی متولد شود ایرانی محسوب می گردد و نظریه دکتر امامی نیز مؤید آن است.
 
اقلیت:
 
از آنجا که اخذ و تحصیل تابعیت تابع ضوابط و شرایط خاص حاکمیت است و قانون گذار ما نیز در ماده 964 روابط بین ابوین و اولاد را تابع قانون دولت مطبوع پدر دانسته و در فرض سؤال نیز خارجی بودن پدر طفل مسلم است، به تبعیت از این قاعده طفل خارجی محسوب می شود.
 
صدقی (مستشار دادگاه تجدیدنظر):
 
قانون گذار ایرانی بر اساس مصالح کلان کشور مطابق ماده 976 قانون مدنی صرف ایرانی بودن مادر را برای ایرانی تلقی کردن طفل، کافی نمی داند. و علی رغم این که در بند 3 ماده فوق الذکر مقرر کرده «کسانی که در ایران متولد شده و پدر و مادر آنان غیر معلوم باشند.» ایرانی تلقی می شوند راجع به مادران ایرانی اطفال متولد شده در ایران، چنین مجوزی داده نشده و وحدت ملاک هم در این گونه امور که جنبه سیاسی و امنیتی و دارای ترتب آثار سوء اجتماعی و اقتصادی است، نمی تواند موثر باشد. مضافا این که تابعیت یک امتیاز است که دولت به یک فرد اعطاء می کند و اگر شک در وجود آن باشد اصل عدم است و استصحاب (عدم اعطاء تابعیت) نیز حاکم است.
 
مؤمنی (شورای حل اختلاف):
 
نظریه همه اعضاء مستفاد از بند 5 ماده 976 قانون مدنی می  توان طفل مذکور در سؤال را حداقل تا قبل از سن 18 سالگی ایرانی فرض کرد و بعد از سن 18 سالگی هم در صورتی که مطابق بند ب ماده 977 ق.م عمل نکند. بر اساس اطلاق بند 1 ماده 976 تابعیت ایرانی او استصحاب می شود. همچنین با وحدت ملاک از قسمت آخر ماده 988 ق.م و تبصره ب آن که اطفال را از حیث تابعیت تابع مادر فرض کرده است می توان این نتیجه را استنباط کرد.
 
رضائی نژاد (دادگستری اسلامشهر):
 
نظریه اکثریت همکاران قضایی؛
 
اصل پذیرفته شده در حقوق ایران ( به عنوان اصل) سیستم خون است و در سیستم خاک با وجود شرایطی می توان تابعیت ایرانی را برای متولدان ایران قائل شد. یعنی این که صرف داشتن مادر ایرانی در قانون مدنی امتیازی محسوب نمی شود طفل تابع شرایط عمومی مندرج در ماده 976 قانون مدنی است. اقلیت: ایرانی محسوب می شود به قیاس الویت بند 4 ماده 976 قانون مدنی.
 
سید عباس حسینی(دادسرای عمومی و انقلاب ناحیه 3 تهران):
 
بند 5 ماده 976 قانون مدنی اشعار می دارد که «کسانی که در ایران از پدری که تبعه خارجی است به وجود آمده و بلافاصله پس از رسیدن به سن 18سال تمام لااقل یک سال دیگر در ایران اقامت کرده باشند تابع ایران محسوب می شوند» در این ماده تابعیت ایرانی اطفال کمتر از 18 سال که از پدر خارجی متولد شده اند نفی نگردیده و به عبارت دیگر قانون نگفته که این اطفال ایرانی نیستند بلکه مقنن به لحاظ این که این گونه اطفال در ایران به دنیا آمده اند و از طرف دیگر چون مادر آنها ایرانی است حق انتخاب دارند تا پس از رسیدن به سن رشد عقلانی تابعیت پدر را کسب کنند یا این که یک سال تمام در ایران سکونت کرده و تابعیت دایم ایران را بدست آورند. به نوعی می توان گفت که این اطفال می  توانند بدون تشریفات قانونی تابعیت ایران را ترک کنند بنابراین این اطفال ایرانی محسوب می شوند با این فرض که بعدا می  توانند تابعیت خارجی برای خود انتخاب کنند.
 
 
 
سفلایی (دادگستری هشتگرد)؛
 
اتفاق نظر: در مورد سؤال چنانچه مورد مشمول بند 5 ماده 976 باشد تبعه ایران محسوب می گردد مگر این که وفق بند ب ماده 977 قانون مدنی رفتار شده باشد و قبل از رسیدن به سن 18 سالگی تمام و یکسال اقامت در ایران تابعیت پدر را دارد که از بند ب ماده 977 ق.م نیز همین استفاده می شود زیرا در این بند آمده است «… بخواهند به تابعیت پدر خود باقی بمانند باید ظرف یک سال…» یعنی تابعیت پدر را دارد و با جمع شرایط بند 5 ماده 976 ق.م تابعیت او تحمیل می شود.
 
البته چنانچه وفق ماده 987 ق.م تابعیت زوج تحمیل شده باشد موضوع مشمول بند 4 ماده 976 ق.م است و چنانچه یکی از والدین در ایران متولد شده باشد، طفل تبعه ایران است.
 
حسن علی معدنی(دادسرای عمومی و انقلاب ناحیه 3 تهران)؛
 
طفل موضوع، سؤال ایرانی است(نظر اکثریت همکاران) زیرا به قیاس بند 4 ماده 976 قانون مدنی که طفلی را که از پدر و مادر خارجی که یکی از آنها در ایران متولد شده به وجود آمده است ایرانی می داند طفل موضوع سؤال به جهت ایرانی بودن مادرش، ایرانی تر از طفل موضوع بند 4 ماده 976 است. نظر اقلیت هم غیر ایرانی بودن طفل مورد بحث بود زیرا موارد تسری تابعیت ایران در قانون، حصری است نه تمثیلی لذا در صورت شک، اصل عدم است.
 
شاه حسینی ( دادگستری ورامین):
 
صرف ایرانی بودن مادر اثری در تابعیت ایرانی طفل ندارد و با این وصف نمی توان گفت طفل ایرانی است . لیکن با توجه به بند (4) ماده (976) قانون مدنی، در فرضی که مادر متولد ایران باشد اولا: اگر مقررات تابعیت قانون متبوع زوج مانند قانون ایران ( بند 6 ماده 976 ق.م) ازدواج را سبب تحمیل تابعیت زوج بر زوجه بداند ، با این وصف مطابق بند (6) ماده (976) ق.م و ماده (987) ق.م تابعیت خارجی زوج بر مادر ایرانی تحمیل می شود و لذا مادر نیز خارجی محسوب می شود و در این فرض با فرض جمع شرایط مقرر در بند (4) ماده (976) ق.م « 1- تولد طفل در ایران 2- تولد احد از والدین در ایران» ، طفل ایرانی محسوب می شود ثانیا: بر فرض این که مطابق مقررات تابعیت قانونی زوج، پس از ازدواج تابعیت زوجه زایل نشود و وی بر تابعیت قبلی خود باقی بماند، لیکن خود وی ( مادر) در ایران متولد شده باشد، در این فرض نیز مطابق بند(4) ماده (976) می توان طفل را ایرانی محسوب کرد، چه این که مفاد بند (4) ماده (976) بر مبنای سیستم خاک در تابعیت است و آن چه مورد نظر قانون گذار در بند (4) بوده است، تولد طفل واحد از والدین در ایران بوده است لذا تابعیت خارجی والدین خیلی مورد نظر قانون نبوده است،هر چند به عنوان قید در بند (4) ذکر شده است چه این که اولا: سیستم خاک بر مبنای تولد اشخاص در خاک کشور است و در مسأله مفروض ما نیز این موضوع فراهم است(تولد طفل و مادر وی در ایران) ثانیا: اساسا تابعیت مادر در تعیین تابعیت طفل، چه در سیستم خاک و چه در سیستم خون اثری ندارد، چه این که سیستم خاک بر مبنای تولد شخص در خاک کشور است و سیستم خون بر مینای تابعیت پدر است و بنابراین این که مادر تابعیت ایرانی داشته باشد یا خارجی، مؤثر در موضوع نیست، با این وصف چنانچه در فرض اخیر مطابق مقررات قانون تابعیت شوهر، تابعیت قبلی مادر ایرانی حفظ شود و مادر وی در ایران متولد شده باشد در فرض مسأله به قیاس اولویت ( با فرض مذکور) طفل ایرانی محسوب می شود.
 
محمدی (حوزه قضایی بخش گلستان):
 
در فرض دوگانه ذیل، آن طفل ایرانی محسوب می شود:
 
1- طفل مورد سؤال که در ایران متولد شده است با توجه به شرایط مندرج در بند 4 ماده 976 قانون مدنی وقتی ایرانی محسوب می شود که مادر آن طفل ولو خارجی  باشد در ایران متولد شده باشد.
 
2- با توجه به جمیع شرایط مندرج در بند 5 ماده 976 قانون مدنی طفل مورد سؤال که در ایران متولد شده است چه مادرش خارجی باشد چه ایرانی، وقتی ایرانی محسوب می شود که:
 
1- پدر آن طفل خارجی باشد
 
2- طفل بلافاصله پس از رسیدن به سن 18 سال تمام لااقل یکسال دیگر در ایران اقامت کرده باشند و لزومی ندارد که طفل پس از تولد تا قبل از سن 18 سالگی در ایران بماند بلکه هرگاه پس از تولد، طفل را به خارج ببرند قبل از روزی که به سن 18 سال تمام می رسد به ایران مراجعت و یک سال تمام بدون آن که در ظرف مدت مزبور از ایران خارج شود بماند، طفل مزبور ایرانی شناخته می شود و چنانچه شرایط بالا در فردی جمع شود خود به خود تبعه ایران شناخته می شود و احتیاج به هیچ گونه تقاضایی ندارد و هرگاه یکی از شرایط مذکور در بالا در کسی موجود نباشد تبعه ایران محسوب نمی گردد و ورود به تبعیت ایران طبق مقرراتی است که برای تابعیت در ماده 976 قانون مدنی مقرر است.
 
نهرینی (کانون وکلای دادگستری مرکز):
 
اولا – مطابق بند 5 ماده 976 قانون مدنی کسانی که در ایران از پدری که تبعه خارجه، است، به وجود آمده و بلافاصله پس از رسیدن به سن 18 سال تمام لااقل یک سال دیگر در ایران اقامت کرده باشند تبعه ایران محسوب می گردند. بنابراین طفل مورد سؤال حداقل مشمول بند 5 ماده 976 قانون مدنی است.
 
ثانیا- مطابق بند 3 ماده 976 ق.م کسانی که در ایران متولد شده و پدر و مادر آنان غیرمعلوم باشند و همچنین وفق بند 4 ماده 976 ق.م کسانی که در ایران از پدر و مادر خارجی که یکی از آنها در ایران متولد شده، به وجود آمده اند، تبعه ایرانی محسوب می گردند. بنابراین با قیاس اولویت باید گفت وقت طفلی که در ایران متولد شده و دارای پدر و مادر خارجی است که یکی از ابوین او در ایران متولد شده،  ایرانی محسوب می گردد به طریق اولی باید طفلی را که دارای مادر ایرانی است و در ایران متولد شده تبعه ایرانی شناخت.
 
نظریه قریب باتفاق اعضای کمیسیون حاضر در جلسه (10/9/84):
 
نظر به این که در فرض سؤال خارجی بودن پدر طفل مسلم است بنابراین به موجب بند 4 ماده 976 ق.م طفل مذکور هر چند که از مادر ایرانی و در ایران متولد شده است موقعی ایرانی محسوب می شود که مادرش نیز متولد ایران باشد لذا صرف این که مادر تبعه ایران باشد طفل مذکور ایرانی محسوب نیست مفهوم مخالف بند «الف» ماده 977 قانون مدنی نیز مؤید همین مطلب است.
منبع:http://www.ghazavat.com/37/miz.htm