چه جرایمی قابل گذشت محسوب می شوند و اصولاً جرایم قابل گذشت از جرایم غیرقابل گذشت چگونه تفکیک و شناسایی می شوند؟
گرچه قانونگذار از ارائه یک تعریف مشخص برای تمییز این دو خودداری کرده است ولی در قانون مجازات به برخی از جرایم قابلگذشت اشاره کرده بدون آنکه تعریف دقیقی از این دو به عمل بیاورد. برای مثال جرایمی چون فحاشی ، تهمت و افترا ، ورود به عنف منزل دیگری، تصرف عدوانی، تخریب باغ میوه، سوزاندن اسناد تجاری دیگری، آتش زدن اموال منقول دیگری، تهدید، افشای اسرار، ترک انفاق و… از جرایم قابل گذشت محسوب می شوند.
اگر متضرر از جرمی چند نفر باشند آیا برای موقوف شدن تعقیب رضایت همه آنها شرط است؟
اگر متضررین از جرم متعدد باشند تعقیب متهم با شکایت هر یک از آنان شروع میشود ولی موقوفی تعقیب یا موقوف شدن اجرای حکم موکول و منوط به گذشت همه آنان است.
آیا حق گذشت صرفاً به شاکی خصوصی تعلق دارد و پس از فوت او به ورثه اش منتقل نمیشود؟
اصولاً حق گذشت همانند سایر حقوق متوفی به ورثهاش منتقل می شود و با گذشت همگی وراث تعقیب و یا اجرای حکم متوقف خواهد شد.
اثر گذشت در جرایم غیر قابل گذشت
همان طور که اشاره کردیم جرایم غیرقابل گذشت جرایمی اند که گذشت یا اعلام شکایت شاکی در تکلیف نماینده جامعه (دادستان) برای تعقیب آنها تأثیری ندارد. برای مثال در جرم سرقت که به لحاظ برهم زدن امنیت روانی و اقتصادی جامعه به عنوان جرم غیر قابل گذشت تلقی می شود چه مالباخته شکایت کند و چه شکایت نکند و یا این که بعد از اعلام شکایت از شکایت خود منصرف و اعلام رضایت کند متهم به ارتکاب سرقت تعقیب و به مجازات قانونی خواهد رسید.
آیا اعلام رضایت شاکی خصوصی در جرایم غیر قابل گذشت تأثیری بر سرنوشت متهم نخواهد داشت؟
گرچه رضایت شاکی خصوصی در این گونه جرایم تأثیری بر موقوف شدن پرونده و تعقیب ندارد اما رضایت شاکی در جرایم غیرقابل گذشت تأثیر بسزایی بر نوع و میزان مجازات متهم دارد که باید آن را در دو مرحله بررسی کرد.
الف- قبل از صدور حکم قطعی:
در این مرحله که از لحظه آغاز به تعقیب متهم تا زمان صدور حکم قطعی ادامه پیدا میکند هرگاه متضرر از جرم اعلام رضایت کند در جرایم تعزیری و بازدارنده دادگاه می تواند در مجازات متهم تخفیف قائل شود و یا مجازات او را از نوعی به نوع دیگر که مناسبتر به حال متهم است تبدیل کند. برای مثال به جای حبس از مجازات جزای نقدی استفاده کند.
ب- بعد از صدور حکم قطعی:
در این مرحله هرگاه شاکی خصوصی از شکایت خود صرف نظر کند محکوم علیه میتواند با استناد به استرداد شکایت از دادگاه صادر کننده حکم قطعی درخواست کند تا در میزان مجازات او تجدیدنظر کند، در این مورد دادگاه به درخواست محکوم علیه در وقت فوق العاده رسیدگی کرده و مجازات را در صورت اقتضا در حدود قانون تخفیف خواهد داد.
اگر پرونده ای دارای چند شاکی خصوصی باشد تخفیف مجازات موکول به اعلام گذشت همه آنهاست؟
در عمل دو برداشت متفاوت از قانون در این خصوص وجود دارد، عده ای از قضات با اعلام رضایت یکی از شکات، محکوم علیه را مستحق تخفیف مجازات میدانند و عده دیگری برای اعمال تخفیف رضایت همه شکات را لازم می دانند.
آیا اعمال تخفیف مجازات به واسطه اعلام رضایت شاکی از سوی دادگاه الزامی است؟
چه قبل از صدور حکم قطعی و چه بعد از آن دادگاه به تشخیص خود در اعمال مجازات و نوع و میزان آن تخفیف قائل می شود و این امر از سوی دادگاه الزامی نیست.
توجه: چه در جرایم قابل گذشت و چه غیر قابل گذشت، اعلام رضایت شاکی باید صریح و بدون قید و شرط باشد. همچنین عدول از گذشت قائل ترتیب اثر نیست و دادگاه بر مبنای رضایت اعلامی اتخاذ تصمیم می کند.
آیا اعلام گذشت باید رسمی «محضری» باشد؟
خیر ضرورتی ندارد که اعلام گذشت حتماً در دفترخانه اسناد رسمی انجام گیرد. طرفین می توانند به دادگاه یا اجرای احکام مراجعه و مراتب را نزد قاضی مربوطه اعلام تا توسط او صورت جلسه شود.
صورت جلسه باید به امضای طرفین و یا اعلام کننده رضایت برسد. همچنین اعلام گذشت در کلانتری نیز به شرط آن که درست تنظیم شود و برای قاضی یقین آور باشد، کفایت می کند.
نمونه اعلام گذشت
اینجانب … فرزند … شاکی پرونده کلاسه… از آقای… فرزند … که به عنوان … اعلام شکایت کرده بودم بدین وسیله منجزاً و بدون هیچگونه قید و شرطی اعلام رضایت می کنم.
امضا تاریخ
توجه: در پاره ای از موارد به ویژه تصادف رانندگی منجر به فوت یا صدمه بدنی متضرر از جرم بدون توجه به رابطه راننده مقصر با شرکت بیمه اعلام رضایت میکنند بدون آن که از آثار آن مطلع باشند از این رو بهتر است قبل از اعلام رضایت با دایره ارشاد و معاضدت قضایی مستقر در دادگستری ها و یا افراد متخصص و حقوقدان در این باره مشورت به عمل آید.
نمونه درخواست اعمال تخفیف مجازات
ریاست محترم دادگاه …
با سلام، اینجانب… فرزند… محکوم علیه پرونده… موضوع دادنامه قطعی شماره… بعد از قطعیت دادنامه موفق به اخذ رضایت شاکی از پرونده شدهام، خواهشمند است به موجب اعلام رضایت شاکیه که اصل آن پیوست درخواست است نسبت به اعمال ماده 277 قانون آئین دادرسی دادگاه های عمومی و انقلاب در امور کیفری و بازنگری در مجازات اینجانب اقدام لازم به عمل آورید قبلاً از مساعدت شما سپاسگزارم.
امضا تاریخ
مدیریت آموزشهای مردمی
معاونت آموزش قوه قضائیه
منبع:
http://www.iran-newspaper.com/1389/10/7/Iran/4684/Page/11/Index.htm#

