معنا و مفهوم: وکالت اتفاقی ، تسخیری و معاضدتی

مهر ۲۱, ۱۳۹۰ mo_hassani ۰ Comments

 
طرح واقامه دعوی یا دفاع از آن در دادگستری علاوه بر داشتن دانش حقوقی مستلزم دارابودن مهارتی است که در بستر زمان و با ممارست بدست می آید و عدم آشنائی به این علم وفن موجب خواهد شد یا اصل حق قابل مطالبه و استیفا نباشد و یا دست کم احقاق آن با معطلی و اطاله مواجه گردد. از طرفی دسترسی آسان به عدالت هزینه هایی را نیز در پی خواهدداشت که تامین آن برای همگان میسور نیست. در کشور ما برای دسترسی یکسان عامه به دادرسی عادلانه در اصل 35 قانون اساسی آمده است:

«در همه دادگاه‌ها طرفین دعوی حق دارند برای خود وکیل انتخاب نمایند واگر توانائی وکیل را نداشته باشند باید برای آنها امکانات تعیین وکیل فراهم شود»

  آیا برای استفاده قشر آسیب پذیر جامعه، امکانات لازم برای بهره مندی از راهنمایی و مشاوره حقوقی فراهم شده است و همگان قادر به استفاده از وکیل هستند؟ برای پاسخ به این پرسش وکالت در دادگستری را با عناوین وکالت اتفاقی، تسخیری و معاضدتی مورد بررسی قرار می‌دهیم.

وکالت اتفاقی

برابر قانون، غیر از وکلای مجاز هیچ کس نمی تواند در جلسات دادگاه به سمت وکالت مداخله نماید مگر به طور اتفاقی و آن هم به صورت محدود و این در حالتی است که شخص دارای معلومات کافی برای وکالت می‌باشد ولی شغل و حرفه او وکالت در دادگستری نیست و می تواند برای بستگان سببی(مثل برادر، عمو و …) یا نسبی خود (مثل همسر، پدر و ما در همسر و …) وکالت نماید ولی در سال بیش از سه مرتبه چنین اجازه ای به او داده نمی‌شود.

برای انجام وکالت اتفاقی (موقت) نیاز به صدور مجوز می باشد، لذا متقاضی این امر باید با درخواست کتبی که موارد ذیل در آن گنجانده شده، در دفتر کانون وکلا ثبت نماید:

– معرفی کامل خود

– میزان تحصیلات و تجربیات موثر در قضیه

– مشخصات کامل و نشانی موکل مورد نظر و درجه قرابت با او

– موضوعی که می‌خواهد اقامه کند یا از آن دفاع کند

– کپی شناسنامه و آخرین مدرک تحصیلی و دو قطعه عکس

– کپی شناسنامه موکل یاموکلین و مدارکی که رابطه خویشاوندی بین او و موکل را ثابت کند

– امضای درخواست که این امضا یا توسط کانون یا یکی از دفاتر اسناد رسمی گواهی می شود

– اخطاریه یا گواهی مرجع قضائی درمورد مشخصات پرونده و وقت رسیدگی نسبت به دعوی طرح شده

– کپی کارت پایان خدمت یا معافیت دایم(برای مردان)

برای هر مورد وکالت اتفاقی باید درخواست جداگانه با ضمایم کامل تهیه و تسلیم کانون گردد. پس از تقدیم درخواست کانون حق دارد تا به منظور سنجش توان علمی و تجربی متقاضی از او مصاحبه و اختیار به عمل آورد. در هر حال پذیرش یا رد درخواست با کانون است.

وکالت تسخیری

در یک تعریف ساده می توان گفت: وکالتی که از طرف دادگاه درامور کیفری برای دفاع از متهم به وکلای دادگستری ارجاع می شود. در دعاوی کیفری شاکی و متهم حق دارند که از وکیل استفاده کنند و اگر متهم توانائی مالی برای انتخاب و معرفی وکیل نداشته باشد می تواند از دادگاه درخواست کند تا برای او وکیلی تعیین نماید. اگر دادگاه تشخیص دهد که متهم قادر به انتخاب وکیل نیست با استفاده از بودجه دادگستری برای متهم وکیل تعیین می کند، البته درجرائمی که مجازات آنها حسب مورد اعدام یا قصاص نفس یا سنگسار و یا حبس ابد است چنانچه متهم شخصاً وکیل معرفی نکند دادگاه مکلف است برای او وکیل تسخیری تعیین نماید حتی اگر شخص متهم چنین درخواستی را به عمل نیاورد. البته در جرائم منافی عفت متهم حق دارد از حضور یا معرفی وکیل برای خودش امتناع کند.

وکیل تسخیری که از سوی دادگاه برای متهم انتخاب می شود از سوی متهم قابل تغییر نیست مگر در مواردی که وکیل تسخیری یا همسر یا فرزند او دارای نفع شخصی در قضیه باشند یا رابطه خویشاوندی بین وکیل یا یکی از اصحاب پرونده وجود داشته باشد و مواردی از این دست که بی طرفی و امانت وکیل را دچار شائبه نماید .(موارد مذکور صریحاً در قانون شمارش وا حصاء شده است).

وکالت معاضدتی

وکالتی است که از طرف کانون درامور مدنی (مثل تقسیم ارث، تخلیه عین مستاجره ، خلع ید، طلاق و …) به وکلای دادگستری ارجاع می شود. برای بهره مندی از این تاسیس مفید، متقاضی(خواهان یا خوانده) باید درخواست خود را به دبیرخانه موسسه معاضدت مستقر درکانون وکلای مرکز تقدیم کند وکسانی که دور از مرکز زندگی می کنند می توانند این درخواست را به دفتر دادگستری محل اقامت خود تسلیم نمایند. سپس دفتر دادگستری یا کانون تقاضانامه را به انضمام مستندات و مدارک لازم به دبیرخانه معاضدت می فرستد. اگر موسسه معاضدت قضائی لازم بداند می توانداز متقاضی توضیحاتی بخواهد و برای این امر از او دعوت کند. موارد ذیل باید به درخواست معاضدت پیوست شود:

– گواهی از کلانتری یا معتمدین محل اقامت متقاضی که دلالت بر عدم توانائی مالی او دارد.

– رونوشت مدارک دعوی

پذیش یا رد درخواست با موسسه معاضدت قضائی است و اگر موسسه تشخیص داده که مقصود متقاضی سوء استفاده و شرخری است از تعیین وکلی خودداری و تقاضا را رد می کند.

پس از وصول درخواست، شعبه عرایض آن را بررسی می کند اگر درخواست ناقص باشد نواقص را به دفتر اعلام می‌کند و اگر کامل باشد عقیده ‌اش را در پیشرفت دعوی نوشته و در صورتی که پیشرفت داشته باشد آن را به شعبه قضائی تسلیم می کند و شعبه قضائی وکیلی را برای متقاضی تعیین می نماید.

وکیل منتخب مکلف است قرارداد حق الوکاله تنظیم کند و نسخه دوم قرارداد را با رسید وکالت نامه به دبیرخانه معاضدت قضائی بفرستد و پس از خاتمه رسیدگی اگر موکل برنده دعوی شود و به اصطلاح محکوم له باشد یک پنجم حق الوکاله را وصول و به صندوق کانون پرداخت کند مگر اینکه ثابت نماید که دریافت حق الوکاله قانوناً ممکن نبوده است. وکیل معاضدتی باید از جریان کار پرونده و روند رسیدگی، شعبه قضائی کانون رامطلع سازد.

چنانچه تقاضای انتخاب وکیل معاضدتی رد شود متقاضی می تواند ظرف ده روز از این تصمیم به هیات مدیره کانون شکایت کند. رای این هیات در خصوص رد یا پذیرش درخواست قطعی است.

همچنین کانونهای وکلای دادگستری و هیات اجرائی ماده 2 آیین نامه اجرائی ماده 187 برنامه سوم توسعه مکلف به تامین وکیل معاضدتی برای اشخص بی بضاعت یا اشخاصی که قادر به پرداخت حق الوکاله هنگام انتخاب وکیل نیستند ، می باشند. تشخیص بی بضاعت بودن یا عدم توانائی اشخاص برای پرداخت حق الوکاله با دادگاه مرجع رسیدگی به دعوی است و برای تحقق این منظور روسای کل دادگاه ها در حوزه قضائی با همکاری موسسات معاضدت قضائی کانونهای وکلا در استانها و هیات ماده 2 آیین نامه اجرائی ماده 187 قانون برنامه سوم توسعه برابر مقررات مربوط عمل خواهند کرد.

وکلای دادگستری و مشاوران حقوقی وظیفه دارند هر ساله در سه دعوی حقوقی به عنوان معاضدت قبول وکالت نمایند واگر موکل محکوم له واقع گردید حق الوکاله قانونی از آنچه که وصول شد به او پرداخت می شود.

از اینرو کسانی که قدرت پرداخت حق الوکاله ندارند می توانند از کانون وکلا یا هیات اجرائی ماده 2 آیین نامه اجرائی ماده 187 و یا از روسای حوزه قضائی تقاضای معاضدت نمایند مشروط به اینکه دعوی واقعی بوده و راجع به شخص متقاضی باشد.

سوال: آیا راه دیگری جهت دسترسی به وکیل معاضدتی وجود دارد؟

جواب: بلی، به موجب دستورالعمل شماره 1 طرح جامع رفع اطاله دادرسی از تاریخ 84/8/14 تمهیداتی در جهت ایجاد تعامل بین دفاتر ارشاد و معاضدت قضائی با کانون های فوق اتخاذ گردیده که ابتدا در مراکز استانها سپس شهرستانها امکان دسترسی به وکیل معاضدتی از طریق دفاتر ارشاد قضائی تسهیل گردد