نظام حقوقی وکالت در اسلام

شهریور ۱۰, ۱۳۹۱ mo_hassani ۰ Comments

فاطمه صفائی

 

جایگاه وکیل از دیدگاه قرآن و سنّت


الف – جایگاه وکیل در قرآن

 


وکیل به معنای خاص حقوقی امروزی یعنی کسی که عهده دارِ دفاع از موکل و احقاق حقوق او است ، بلکه با صراحت می توان گفت که بررسی جایگاه وکیل در قرآن در مرتبه ای است که متصّف به صفات الهی می باشد که در مقام بزرگ روحانیّت قرار گرفته است که سرشار از معنویات و احترام به مقدّسات می باشد همچنین کلمه وکیل در سوره های یوسف آیه ۶۶ و القصص آیه ۲۷ و ۲۸ و زمر آیه ۴۱ را می توان اینگونه تفسیر کرد که وکیل اول همه ی ما خداست که رسولانش جایگاه او را بالا و بلند مرتبه دانسته اند و به این نام که او وکیل و نگهبان خوبی است ، یاد می کنند و همچنین در حقوق مردم خدا را شاهد میگیرند.

 


اینک در آیات فوق دانستیم که فرستادگان خدا جایگاه او را در مرتبه ای قرار داده اند که مخلوقاتش از آن جایگاه مختصِّ به او برخوردار نیستند ، با دقت در سوره های عمران آیه ۱۶۷ و انعام آیات۱۰۷-۶۶ و یونس آیه ۱۰۸ و ‏ نور آیه ۴۲ و شوری آیه ۴ می توان دریافت که خداوند پیامبر را وکیل و نگهبان مردم هم نمی داند و به او در مرتبه ی هدایت بشر تاکید دارد که به مردمش بگوید که اگر قصد و نیّت بدی در اذهانشان‏ بپرورانند و جامعه را به سمت گمراهی و بیراهه سوق دهند من دوش‏ خود را از زیر بار وکالت‏شان خالی میکنم.

 


و حال در ادامه می توان به دو مورد از آیاتی که مختصِّ به وکیل (در خصوص دفاع از حق مظلومین و مستضعفین ) باشد ، اشاره نمود :

 


الف ) دفاع حضرت موسی (ع) از فرد ضعیف از بنی اسرائیل در آیه ۱۵ سوره قصص :

 


"وَ دَخَلَ الْمَدینَهَ عَلى‏ حینِ غَفْلَهٍ مِنْ أَهْلِها فَوَجَدَ فیها رَجُلَیْنِ یَقْتَتِلانِ هذا مِنْ شیعَتِهِ وَ هذا مِنْ عَدُوِّهِ فَاسْتَغاثَهُ الَّذی مِنْ شیعَتِهِ عَلَى الَّذی مِنْ عَدُوِّهِ فَوَکَزَهُ مُوسى‏ فَقَضى‏ عَلَیْهِ قالَ هذا مِنْ عَمَلِ الشَّیْطانِ إِنَّهُ عَدُوٌّ مُضِلٌّ مُبینٌ"

 


"هنگامى که نیرومند و کامل شد حکمت و دانش به او دادیم و اینگونه نیکوکاران را جزا مى‏دهیم ، او در موقعى که اهل شهر در غفلت بودند وارد شهر شد ، ناگهان دو مرد را دید که به جنگ و نزاع مشغولند ، یکى از پیروان او بود  و دیگرى از دشمنانش ، آن یک که از پیروان او بود از وى در برابر دشمنش تقاضاى کمک کرد ، موسى مشت محکمى بر سینه او زد و کار او را ساخت (و بر زمین افتاد و مرد! )"

 


همچنین توجه به این نکته ضروری است که حضرت موسی تصمیم قتل آن فرد را نداشت بلکه صرفا تصمیم تنبیه وی را داشتند و اتفاقا آن ضربه موجب فوت وی شد ، بنابراین اصل رفتار ایشان رفتاری پسندیده و موجب خشنودی خداوند بوده و نتیجه آن رفتار هم که قصد نشده بود و انجام وظیفه بود که لطمه ای به جایگاه او در پیشگاه الهی وارد نشد اگر چه ممکن بود که در نزد مردم عوام باعث ایجاد شک و تنزل جایگاه او شود.

 


ب ) آیه ۳۸ سوره حج : خداوند از جایگاه کسانى که ایمان آورده‏اند ، دفاع می کند:

 


"إِنَّ اللَّهَ یُدافِعُ عَنِ الَّذِینَ آمَنُوا"

"خدا از کسانی که ایمان آورده اند دفاع میکند." 

 

 

بلکه حکمى است جارى و سارى در تمام اعصار و قرون ، مهم آن است که ما مصداق الَّذِینَ آمَنُوا باشیم که دفاع الهى به دنبال آن حتمى است و تخلف ناپذیر، آرى خدا از مؤمنان دفاع مى‏کند.

 


از طرف دیگر چون مهم ترین اصل در وکالت عدالت ورزی و در نظر گرفتن رضای الهی است آیاتی که در مورد لزوم رعایت عدالت است مناسب این موضوع است مانند آیه ۵۸ سوره مبارکه نساء که می فرماید :

 


" إِنَّ اللَّهَ یَأْمُرُکُمْ أَنْ تُؤَدُّوا الْأَماناتِ إِلى‏ أَهْلِها وَ إِذا حَکَمْتُمْ بَیْنَ النَّاسِ أَنْ تَحْکُمُوا بِالْعَدْلِ إِنَّ اللَّهَ نِعِمَّا یَعِظُکُمْ بِهِ إِنَّ اللَّهَ کانَ سَمیعاً بَصیراً"

"این دو قانون مهم اسلامى (حفظ امانت و عدالت در حکومت) زیربناى یک جامعه سالم انسانى است و هیچ جامعه‏اى خواه مادى یا الهى بدون اجراى این دو اصل، سامان نمى‏یابد."

 


اصل اول مى‏گوید: اموال ، ثروت ها ، پست ها ، مسئولیت ها ، سرمایه‏هاى انسانى ، فرهنگ ها و میراث هاى تاریخى همه امانت هاى الهى است که بدست افراد مختلف در اجتماع سپرده مى‏شود و همه موظفند که در حفظ این امانات و تسلیم کردن آن به صاحبان اصلى آن بکوشند و به هیچ وجه در این امانتها خیانت نشود و از طرفى همیشه در اجتماعات ، برخوردها و تضادها و اصطکاک منافع وجود دارد که باید با حکومت عادلانه ، حل و فصل شود تا هر گونه تبعیض و امتیاز نابجا و ظلم و ستم از جامعه برچیده شود.

 


حال ما در اینجا به این نتیجه و برداشت عمیق می رسیم که وکیل فقط اوست و ما وسیله ای بیش نیستیم که به جز یاری و مدد او در پیشبرد احقاق مسلمین بکوشیم آنگونه ای که خداوند انتظار دارد.

و انتظار او جز این نیست که در آیاتش به آن اشاره نموده که ما پیامبران خود را با دلایل روشن فرستادیم و کتاب میزان و عدل را نازل کردیم. تا مردم به عدالت قیام کنند ، چه در مسائل فردی و جمعی، چه در مسائل عادی و سیاسی ، عادلانه رفتار کنند ، لکن برخی عمل می کنند برخی سر بر می تابند و باز می زنندو برخی هم با استقامت و صلابت در برابر اعمال فشار و توسل به قدرت و خشونت و شکنجه و هر نوع رفتار جنایت بار دشمن حاکم و ادامه ی مبارزه در تمامی شرایط موجود و خسته نشدن در برابر شیوه های سرکوبگرانه طاغوت و دار و دسته ی آن می ایستند تا عمل کرده باشند به آیه ای که خداوند به پیامبرش فرمود:"فاستقم کما امرت و من تاب معک"

"همان گونه که تو را مأموریت داده ایم ، پایمردی کن با کسانی که با توجه به خدا باز گشته اند."زیرا که :" لن یجعل الله للکافرین علی المؤمنین سبیلا "

" خداوند هرگز راهی برای کافران بر اهل ایمان قرار نداده است. "

پس دانستیم که از مهم ترین وظایف وکیل در جایگاهش تلاش برای تحقق همین فرمان و دستورات قرآن است و اصل ۱۵۳ قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران هم برگرفته از همین قوانین اسلامی و الهی است.که با بهره گیری از همه ی امکانات موجود و همه جانبه کردن مبارزه و آن را برتر از ادامه ی زندگی شمردن و مسأله ی اول قرار دادن و از خودگذشتگی و ایثار به معنی کامل به پیش می روند و پایبند یکى از دستورات اصولى اسلامی اند که از روح ایمان و توحید ، سر چشمه مى‏گیرد که مى‏گوید: " و بگو: پروردگارا! مرا (در هر کار) با صداقت وارد کن و با صداقت خارج ساز"زیرا که " در حقیقت مؤمنان کسانى‏اند که به خدا و پیامبر او گرویده و [دیگر] شک نیاورده و با مال و جانشان در راه خدا جهاد کرده‏اند ، اینانند که راست کردارند."

 

ب – جایگاه وکیل در سنّت

آنگونه امام علی(ع) به این حقیقت اشاره نموده اند : "ما اهل‏بیت ، شجره نبوت ، جایگاه شایسته رسالت ، محل آمد و رفت فرشتگان ، خانه رحمت و کمال و دانش و معرفت هستیم."و همچنین امام رضا (ع) در خصوص جایگاه امامان می فرمایند: "وهی فی الافق بحیث لا تنالَها الاَیدی والأبصار" ، "…در جایگاهی قرار دارد که دستها و چشمها بدان نایل نمی شود" از این دو حدیث هم می توان دریافت که جایگاه وکیل در جایگاه منصب پیامبر(ص) و ائمه(ع) و اولیاءالله قرار گرفته است که در سیستم های دیگر قضایی هم به آنها گفته می شود که جانشینِ انسان های رستگار و صالح اند ، بدین معنا که دارای جایگاه بسیار رفیع و پرخطری که وصف آداب آن را نتوان به قلم رسا نگاشت تا چه برسد به ذکر مهمترین فایده های آن و مرتبت بر جایگاه آن و از همه مهمتر اجرای آن باشد ؛ زیرا که موقعیت های زمانی و مکانی مدام در حال تغییر و تحول هستند ، همانگونه که شاهد هستیم تفاوت هایی در شیوه ها ی برخورد ائمه (ع) با طاغوت های زمان خویش برای حفظ جایگاهشان وجود داشته است و علی رغم این که موضع گیری های هر کدام از ائمه (ع) از ویژگی های مخصوص به شرایط اجتماعی آن زمان برخوردار بوده است ، در تمامی این موضع گیری ها یک سلسله اصول و خطوط کلی دیده می شود که بر همه ی این شرایط حاکم است و در مورد همه ی شیوه های برخورد ائمه (ع) صادق می باشد.

اینک اول به مقام پیامبراسلام (ص) می پردازیم (پس از هجرت به مدینه) که ابوجهل با نامه تهدیدآمیزش خواست پیامبر (ص) را از جایگاه و مقامش ضایع کند و پاسخ و رفتار حضرت طوری بود که با جواب کوبنده به دفاع از جایگاهش می پردازد و حافظ اصلی آن را هم خدا می داند.

ابوجهل نامه را با لحنى تهدیدآمیز این گونه شروع کرد:

 اى محمّد ، افکار و اندیشه‏هاى نادرست و پریشانت ، شهر مکّه را برایت تنگ نمود و تو را به سوى یثرب روانه ساخت و پیوسته آن افکار و تجاوز از حدود ، تو را به سمت فساد و هلاکت سوق داده و مردم یثرب را به بیابان فناء و هلاکت کشانده و در آتش سوزان خواهد سوزاند و جز این نمى‏بینم که عاقبت ، مردان قریش براى نابودى و محو آثار و دفع زیان و گرفتاریت با هم متّحد شده بر تو مى‏شورند و تو همراه اطرافیان نادانت که فریب حرفهایت را خورده‏اند با آنان روبرو خواهى شد و یارانت از ترس مرگ خود و اهل و عیال و فقر و بیچارگى پس از هلاکت ناگزیر به تو کافر شده و دشمنى مى‏کنند ، زیرا باور دارند که دشمنانت پس از شکست تو و ورود جابرانه به شهرشان دیگر بین دوست و دشمنت تفاوتى قائل نبوده و همه را از لب تیغ بگذرانند و خانواده و اموالشان را- همچون اهل و عیال و اموال تو- به اسارت و غنیمت خواهند برد ، در مقام اتمام حجّت مى‏گویم که با این بیان واضح دیگر جاى هیچ بهانه‏اى نمى‏ماند.

وقتی این نامه هنگامى به رسول خدا (ص) ابلاغ شد که آن حضرت در بیرون شهر مدینه با جماعت مسلمین و یهود اجتماع کرده بودند و حامل نامه این گونه مأموریّت داشت که در حین ترساندن اهل ایمان، جماعت کافر و مشرک را به شورش بر علیه پیامبر تحریک کند تا از جایگاهش طرد شود.

پس رسول خدا (ص) به حامل نامه فرمود:

" آیا گفتارت تمام شد و نامه‏ات به پایان رسید؟"

 گفت: آرى.

فرمود: "حال، پاسخش را بشنو ، ابوجهل مرا با مرگ و هلاکت و سختى تهدید مى‏کند و پروردگار جهانیان با یارى و پیروزى وعده‏ام مى‏دهد و البتّه فرمایش خداوند صحیح تر و پذیرش وعده الهى مقبول‏تر است و پس از نصرت الهى و بخشایش و کرم خداوند ، دیگر تنها شدن یا مخالفت و دشمنى با محمّد ، هرگز زیانى به او نخواهد رسانید ، به ابو جهل بگو: نامه نگاریت با من روى اوهام و القاءات شیطانى بوده و من با القاءات رحمانى پاسخت را مى‏دهم ، بدان که تا بیست و نه روز دیگر جنگى میان ما و شما درخواهد گرفت و خداوند توسّط یکى از ضعیف‏ترین اصحابم تو را خواهد کشت و تو در چاه بدر با اجساد دوستانت: عتبه و شیبه و ولید و فلانى- تا چندین نفر را نام برد- ملاقات خواهى کرد ، هفتاد نفر از شما کشته و هفتاد تن اسیر خواهید شد ، و در مقابل آزادى آنها غرامت سنگینى را متحمّل خواهید شد."

 این سخن حضرت بعد از مدت کوتاهی با شروع جنگ بدر به واقعیت پیوست.

اینجا دریافتیم که حضرت چطور در برابر جماعت مسلمین و یهود به دفاع از جایگاه و مقام ومنزلتش با شیواترین و زیباترین و آرام بخش ترین کلام ها پرداخت ، که وکیل امروزی هم می تواند اینگونه برخوردهای شایسته را برای دفاع و حفظ از جایگاهش اعمال کند.

حال در ادامه به طور اختصار به اهم خطوط کلی جایگاهای بعضی از ائمه اطهار (ع) و چگونگی تاکید و حفظ آن بر جایگاهایشان می پردازیم (و همچنین می توان از وکیل امروزی ، این چنین انتظاراتی داشت که در حفظ جایگاه خویش به روش ائمه اطهار (ع) عمل نمایند):

برخورد و مبارزه با طاغوت در سیره ی سیاسی ائمه (ع) امری اجتناب ناپذیر بوده است و مبارزه ی همه جانبه ، جزئی از این درگیری محسوب می شد ، شیوه ی انقلابی مبارزه در اشکال مختلف آن ، استراتژی کلی در موضع گیری ائمه (ع) در برابر قدرت های حاکم بوده است.


آن جایی که می خوانیم آن شیرزن تاریخ و بهترین زن دو عالم توانست با شجاعت تمام به دفاع از حق و جایگاه همسرش و مسلمین برآید و دلها را بلرزاند و مُهر بر دهان باطل گویان زمانش بزند تا حرفی برای گفتن نداشته باشند.

زمانی که مهاجمان به سمت خانه علی (ع) هجوم آوردند تا علاوه بر غصب امامت ، از صاحب حق نیز بیعت اجباری بگیرند!! فریاد فاطمه (ع) برای دفاع از جایگاه همسرش طنین انداز شد:

"اَیها الضّالُّون الْمُکَذِّبُونَ ماذا تَقُولُونَ؟ وَاَی شَیء تُریدُونَ"

"شما ای گمراهان و دروغگویان! چه می گویید و چه می خواهید؟"

و فریاد برآورد:

"واللهِ لا اَدَعُکُمْ تَجُرّونَ ابْنَ عَمّی ظُلماً"

"سوگند به خدا! نمی گذارم پسر عموی مرا ظالمانه بِکُشید."

و هنگامی که امام علی (ع) از مسجد بیرون آمدند ، فرمود:

"علی جان! جانم فدای جان تو! و جان و روح من سپر بلاهای جان تو! یا اباالحسن! همواره با تو خواهم بود."

وکیل امروزی هم همچون فاطمه اطهر سرور زنان دوعالم با زبان شیوا و رسا و شجاعت تمام می ایستد و در موضع گیری ها و اظهار نظرهای خود از هیچ منصب و مقامی هراسی ندارد و همیشه اطرافیانش را در منظرش آنگونه تصور می کند که امام علی (ع) فرمودند:

"عظم الخالق فی انفسهم وصغر ما دونه فی اعینهم"

" خدا در وجود آنان بزرگ و غیرخدا در منظر آنان کوچک است "

دیگر اینکه  تقیه و پوشش دادن به شکل مبارزه و استتار اهداف و عملکرد و شیوه ی برخورد و کتمان اسرار نهضت و مبارزه ، یکی از عمده ترین خطوط موضع گیری های ائمه (ع) می باشد تا آن جا که سرداری (تقیه) را رأس دین و علامت دین داری و افشاگری اهل بیت (ع) (اذاعه) را موجب لعن و نفرین خدا و رسول و ائمه (ع) شمرده اند. که در حدیث معروف امام صادق (ع) می خوانیم:

"التقیه ترس المؤمن"

"تقیه سپر دفاعى مؤمن است."

و همچنین داستان تقیه کردن "عمار یاسر" در برابر مشرکان و صحه نهادن بر آن از سوى پیامبر اسلام (ص) معروف است.

همچنین واقع بینی و انعطاف پذیری در برابر موانع غیر قابل رفع ، بدون سازش و سستی در مبارزه ، موجب قاطعیّت در موضع گیری است و از ایمان و اخلاص نشأت می گیرد که وکلای با ایمان هیچگاه حق را وارونه نشان نمی دهند، به سوی باطل گرایش پیدا نمی کنند و از راستی و صداقت دست برنمی دارند ؛ گرچه به ضرر آنان باشد که امام حسن مجتبی (ع) می فرماید:

"من دوستی داشتم که صفات پسندیده اش او را از همه مردم در نظرم ارزشمندتر کرده بود."

 آنگاه ضمن شمارش صفات آن نیک مرد الهی می فرماید:

" آنچه را که عمل نمی کرد ، نمی گفت و کارهایی را که نگفته بود ، انجام می داد."

"کان لا یقول مالا یفعل ویفعل مالا یقول"

دیگر اینکه جایگاه وکیل در اهداف و اصول و ارزش های مکتب (در پیشبرد مبارزه و تمامی مراحل آن) باید از چنان اصالت و حاکمیتی برخوردار باشد که هیچ عمل و رفتاری را که از نظر مکتب نامشروع است را به خاطر مبارزه و اهداف آن، مشروع به شمار نیاورد و همچنین این حرفه مقدس که در ردیف امانت های سنگین به شمار می آید را بفرموده مولای متقیّان علی (ع)  که فرمودند:

"وان عملک لیس لک بطعمه و لکنه فی عنقک امانه."

" همانا این مسئولیت و پست تو ، برایت طعمه نیست ، بلکه امانتی بر عهده توست."

را (در راه اعتلای دین و آبادانی کشور) به طریق صحیح از آن بهره گیرد و از همه مهمتر و بدون تردید ، رضایت خدا و خلق را بدست آورده تا اعتماد عموم را به سمت خود کسب نماید.

اینک به یکی دیگر از نمونه از فرموده های امام علی (ع) در خطبه شقشقیه در خصوص آن امانت و یادگاری که از پیامبر به وی ارث رسیده و جایگاهش می باشد ، می پردازیم:

" آگاه باشید به خدا سوگند ابا بکر، جامه خلافت را بر تن کرد ، در حالى که مى‏دانست جایگاه من نسبت به حکومت اسلامى ، چون محور آسیاب است به آسیاب که دور آن حرکت مى‏کند او مى‏دانست که سیل علوم از دامن کوهسار من جارى است و مرغان دور پرواز اندیشه‏ها به بلنداى ارزش من نتوانند پرواز کرد…" و "اولواالعزم من الرسل و علیهم دارت الرجا"

و دیگر مهم اینکه وکیل در جایگاهش به شور و مشورت و احترام گذاردن افکار همه ی کسانی که به نحوی در مبارزه نقش دارند ، می پردازد و این امر را می توان یکی از مهمترین عوامل حفظ جایگاه ائمه در نزد مردم برشمرد. زیرا که حفظ پیوند مردمی ، توسعه و تعمیق پایگاهای مبارزه در میان مردم ، جلب رضایت و اقناع وجدان جامعه از طریق آگاهی دادن، و دلسوزی و مردمی کردن مبارزه ، از خطوط کلی مبارزات و موضع گیری های سیاسی ائمه (ع) به شمار می رود بدون رضایت و اطاعت مردم ، مبارزه از مردم جدا و منزوی خواهد شد و ادامه ی آن با اجبار و اکراه مردم، شیوه ای است که در سیره ی سیاسی ائمه (ع) هرگز دیده نمی شود.

کان علی (ع): " إذا بعث والیاً فقال له: " اقرء کتابی علیهم فإذا رضوانک کن والیاً علیهم افی لا احب أن اجبر أحداً بما یکرهه"

اینک به بررسی نمونه هایی از جایگاه های عالی که در سنّت به آن اشاره شده است و بسیار آن را خوانده و از نگاه گذرانده ایم که مربوط به مولای متقیّان علی (ع) و فاطمه زهرا (س) می باشد که منصب و مقام و جایگاه خود را در برابر غاصبان و ظالمان حفظ نموده و مهمتر اینکه باارزش دانسته و همچنین برای کسب آن صبر جزیل نموده اند.

زمانیکه امام علی (ع) را با دست بسته و ریسمان بر گردن کشان کشان برای بیعت اجباری نزد ابوبکر آوردند و آنگاه حضرت علی (ع) در مواجهه با ابوبکر و حزب او بر حقانیّت و سزاواری خود بر مسند خلافت تأکید می نمودند ، اما گروه سرکوب و فشار او را تهدید به قتل می کردند ، ولی علی (ع) با شجاعت تام به عمر گفت:

"شیری از پستان خلافت می دوشی که نیمی از آن برای خودت می باشد ، به خدا قسم این جوش و خروشی که تو امروز برای خلافت ابوبکر از خود نشان می دهی ، فقط برای این است که فردا تو را بر دیگران مقدم بدارد."

علی (ع) می گفت: "من بنده خدا و برادر رسول خدا (ص) هستم."

(تا این که او را نزد ابوبکر آوردند) به علی (ع) گفتند : بیعت کن.

علی (ع) در جواب گفت: "من به این کار از شما سزاوارترم ، هرگز با شما بیعت نمی کنم."

عمر گفت: تو بازداشتی تا بیعت کنی و تکرار می کنیم که علی (ع) فرمودند:

"ای عمر! از پستان خلافت شیری می دوشی که بخشی از آن سهم خودت می باشد امروز پایه های قدرت او را محکم کن که فردا به خودت باز می گرداند… ."

به او گفتند : بیعت کن ، علی (ع) فرمود: "اگر بیعت نکنم چه؟"

آنها گفتند: در این صورت به خدایی که جز او خدایی نیست ، گردنت را خواهیم زد.

 علی (ع) اظهار داشت: "بنابراین بنده خدا و برادر پیامبر (ص) را خواهید کشت."

عمر گفت: اما اینکه بنده خدایی مورد قبول است ، اما برادریت را با رسول خدا (ص) نمی پذیریم.

 ابوبکر ساکت بود و سخن نمی گفت ، سپس عمر رو به ابوبکر کرد و گفت:

 آیا دستور خود را صادر نمی کنی؟

او گفت: تا وقتی فاطمه زهرا (س) در کنار اوست بر کاری اجبارش نمی کنم… ."

 


همان گونه که از سخنان حضرت علی (ع) برمی آید او جایگاه خود را شناخته بود و با مقاومت تامّش در مواجهه با غاصبان خلافت ، پیوسته بر حقّ مسلم خویش تأکید می کرد و خود را شایسته این امر می دانست ، اما نکته مهم این که وی دستیابی به این جایگاه را به هر قیمتی حتی به قیمت نابودی اسلام طلب هم نمی کرد.

 


همچنین دریافتیم که حضرت آنچنان در فشار بودند که یا می بایست به اجبار تسلیم شوند در جایی که جایگاهشان نبود و یا هم می بایست از جایگاه واقعی شان به نحو احسن دفاع کنند ، با اینکه آنان هرگز از قدرتی جز قدرت خداوند متعال، هراسی به دل راه نمی دادند و جز در برابر خداوند متعال سر تسلیم فرود نمی آوردند و برای بدست آمدن حقّ و جایگاه و منصب ولایت خویش حاضر شدند که تصمیم به انزوا و صبر بگیرند و سکوت و خانه نشینی را تحمل نمایند.

 


دانستیم با اینکه همه ی این رنج ها فقط بخاطر یک بیعت تحمیلی بود که بدان تن نمی دادند و تا آخر بر پای حرفشان ایستادگی می کردند و می فرمودند: "من از شما بر مسند خلافت سزاوارترم" و تنها به حقانیّت خویش استدلال و احتجاج می کردند ، آن هم به صورتی که به تشتت و تفرقه ی امّت نینجامد و مجال سوءاستفاده دشمن را فراهم نسازد و اما در مقابل ، قدرت طلبان و غاصبان حق او ، هرگز این مصلحت اندیشی را نداشتند که به دفاع از جایگاه امام برآیند ، بلکه آنها فقط به قدرت و حکومت خویش می اندیشیدند و از هیچ عملی در این راه ابایی نداشتند تا آنجا که حتی خود را برای آتش زدن خانه حضرت فاطمه (س) به همراه ساکنانش مصمم و آماده کرده بودند.

 


و همچنین در دفاع از حق همسرشان فاطمه زهرا(س) که گونه ملکوتی اش تحت سیلی ابوبکر قرار گرفته بود (بخاطر سرزمین فدک بود که از پیامبراسلام (ص) به وی رسیده بود) ساکت ننشستند ، بلکه به نزد ابوبکر رفته و فرمودند:

"چرا فدکی را که رسول خدا(ص) به فاطمه بخشیده را از او گرفتی؟"

 پاسخ داد: باید برای ادعای خودش شاهد بیاورد و چون شهودش ناقص بود پذیرفته نشد.

فرمود: "ای ابابکر آیا می خواهی درباره ما بر خلاف احکام سایر مسلمین داوری کنی؟"

 گفت:"نه"

فرمود: "اکنون از تو سؤال می کنم : اگر مالی در دست شخصی بود و من ادعا کردم که این مال از آن من است و برای داوری پیش تو آمدیم ، آیا از کدامیک از ما مطالبه شاهد می‌کنی؟"

گفت: از تو گواه می خواهم زیرا مال در اختیار شخص دیگر قرار دارد.

فرمود: "پس چرا از فاطمه (س) مطالبه گواه کردی با اینکه فدک در تصرف و تملک او بود؟"

 ابوبکر جز سکوت چاره ای نداشت ولی عمر گفت: علی اینگونه سخنان را رها کن.

از مطالب فوق در میابیم که امیر مؤمنان علی (ع) گرچه جایگاهی به وی انتساب ننموده بودند ، بلکه ساکت هم ننشسته بودند و مدام در پی ستاندن حق مظلومان از ظالمان برمیخواستند که نمونه آن را در فوق خواندیم.

حال وکیل امروزی می تواند همچون علی (ع) در جایگاهش بدرخشد و چراغ حقّ و درستی را به دست گیرد و به جنگ تاریکی های زمانش برود و همیشه بیاد داشته باشد که حق راه بهشت است و شمشیر برنده ای بر ضد اهل باطل که می باید حق را منتخب باشد آنچنان که امیرمؤمنان علی (ع) فرموده اند:

"حق، راه بهشت است و باطل راه جهنم و بر سر هر راهى دعوت کننده اى است."

و برای همین در جایگاهش مقاوم و با استقامت در برابر حقّ ایستادگی کند تا آنگونه ای که امام کاظم (ع) فرمودند: "حق را بگو اگر چه نابودى تو در آن باشد ، زیرا که نجات تو در آن است و تقواى الهى پیشه کن و باطل را فرو گذار هر چند (به ظاهر) نجات تو در آن باشد ، زیرا که نابودى تو در آن است."

با اینکه امام علی (ع) در دوجا فرمودند:

"حقّ ، شمشیر بُرَّنده اى است بر ضد اهل باطل"که " سخن گفتن درباره ی حق ، از سکوتی بر باطل بهتر است."

و امام حسین(ع) فرمودند:

" بینش و عقل و درک انسان تکمیل نمی گردد ، مگر آن که اهل حقّ و صداقت باشد و از حقایق تبعیّت و پیروی کند."

در این احادیث می توان به این نتیجه رسید که حق گویی و صداقت جایگاه و منصب وکیل را بالا می برد که اگر برعکس آن را اعمال کند جز به هلاکت وخواری و سر افکندگی در مقام خود جایگاهی نمی بیند.

 


که امام حسن عسگری (ع) فرمودند:

 


"هر عزیزی که حق را ترک کند خوار می گردد و هر ذلیلی که به حق اعمال کند عزّت پیدا می کند."

همچنین امام علی (ع) فرمودند:

 "کسی که یقین خود را به شک و حق را به باطل بفروشد هلاک خواهد شد."

 


**کارشناس فقه و حقوق  اسلام

 

منابع

——————————————————————————–

[۱] تفسیر نمونه، ج‏3، ص: ۴۳۲

[۲] سوره حدید ، آیه ۲۵

[۳] سوره کهف ، آیه ۲۹ و سوره انسان ، آیه ۳ و سوره بلد ، آیه ۱۰

[۴] سوره هود ، آیات ۱۱- ۱۱۲

[۵] سوره نساء ، آیه ۱۴۱

[۶] "هرگونه قرارداد که موجب سلطه بیگانه بر منابع طبیعی و اقتصادی ، فرهنگ ، ارتش و دیگر شئون کشور گردد، ممنوع است."

[7] سوره اسراء ، آیه ۸۰ (وَ قُلْ رَبِّ أَدْخِلْنِی مُدْخَلَ صِدْقٍ وَ أَخْرِجْنِی مُخْرَجَ صِدْقٍ)

[۸] سوره حجرات ، آیه ۴۹- ۱۵ (إِنَّمَا الْمُؤْمِنُونَ الَّذِینَ آمَنُوا بِاللَّهِ وَرَسُولِهِ ثُمَّ لَمْ یَرْتَابُوا وَجَاهَدُوا بِأَمْوَالِهِمْ وَأَنفُسِهِمْ فِی سَبِیلِ اللَّهِ أُوْلَئِکَ هُمُ الصَّادِقُونَ)

[۹] اصول کافی ، حدیث ۵۸۳

[۱۰] کافی جلد۱ ، کمال الدین و امالی ، شیخ صدوق(ره)

[۱۱] طبرسی، الاحتجاج ، ترجمه: بهزاد جعفری ، تهران ، اسلامیه ، ۱۳۸۱ش ، ج۱، ص ۷۰ – 73 (به نقل از امام حسن عسکری (ع))

[۱۲] سیدعلی خامنه ای ، عناصر مبارزه در زندگی ائمه (ع) ، کنگره جهانی حضرت رضا (ع)

[۱۳] فرهنگ سخنان فاطمه ـ سلام الله علیها ـ ص ۱۰۶ و شبیه آن در بحار الانوار، ج۴۳، ص۴۷، ح۴۶

[۱۴] طبرسی، الاحتجاج ، ترجمه: بهزاد جعفری ، تهران ، اسلامیه ، ۱۳۸۱ش  ،ج‏1،ص۳۴ و کوکب الدرّی، حائری مازندرانی، ج۱، ص۱۹۶

[۱۵] نهج البلاغه، خطبه متقین

[۱۶] محمدبن یعقوب کلینی ، اصول کافی ، ج ۲ ، ص ۱۷۲ و رساله تقیه ، حضرت امام خمینی (ره)

[۱۷] وسائل، جلد ۱۱، صفحه ۴۶۱، حدیث ۶، باب ۲۴٫در بعضى از احادیث تعبیر «ترس الله فى الارض، سپر الهى در زمین‏» شده است

[۱۸] این حدیث را بسیارى از مفسران و مورخان و ارباب حدیث، در کتابهاى معروف خود آورده‏اند از جمله واحدى در اسباب النزول، طبرى، قرطبى، زمخشرى، فخر رازى، بیضاوى و نیشابورى هر کدام در تفسیر خود (ذیل آیه ۱۰۶ نحل) آورده‏اند.

[۱۹] مرتضی مطهری ، وحی و نبوت ، ص ۱۵

[۲۰] تحف العقول ، ص ۲۳۵

[۲۱] نهج البلاغه ، نامه ۵

[۲۲] نهج البلاغه ، خطبه ۳ معروف به خطبه شقشقیه

[۲۳] مجمع البحرین ، ماده دار

[۲۴] با تلخیص از بنیان حکومت در اسلام ، صص ۱۴۶ – 85 و فقه سیاسی، ج ۱، صص ۴۵۱ و ۲۳۲٫

[۲۵] نهج السعاده، ج ۵، ص ۳۵۹ و نهج البلاغه، نامه ۱۹ و ۱۷۹، خطبه ۲۷ و ۱۱۱

[۲۶] با تلخیص و برداشت از انساب الاشراف ج ۱ ، ص ۵۸۷ از بلاذری

[۲۷] با تلخیص و برداشت از السقیفه ، ابوبکر جوهری ، به نقل ابن ابی الحدید ، ج ۶ ، ص ۱۱ و ۱۲

[۲۸] با تلخیص و برداشت از الامامه و السیاس ، ابن قتیبه ، ج ۱ ، ص ۱۱ و ۱۲

[۲۹] احتجاج طبرسی ، ج۱ ، ص۱۲۱

[۳۰] "اَلحَقُّ طَریقُ الجَنَّهِ وَ الباطِلُ طَریقُ النّارِ وَ عَلى کُلِّ طَریقٍ داعٍ" نهج السعاده ، ج ۳ ، ص ۲۹۱

[۳۱] "قُلِ الْحَقَّ وَ اِنْ کانَ فیهِ هَلاکُکَ فَاِنَّ فیهِ نَجاتَکَ… اِتَّقِ اللّه وَ دَعِ الْباطِلَ وَ اِنْ کانَ فیهِ نَجاتُکَ فَاِنَّ فیهِ هَلاکَکَ"تحف العقول، ص۴۰۸

[۳۲] "اَلْحَقُّ سَیْفٌ قاطِعٌ عَلى اَهْلِ الْباطِلِ " عیون الحکم و المواعظ ، ص ۲۸

[۳۳] "کَلامٌ فى حَقٍّ خَیرٌ مِن سُکوتٍ عَلى باطِلٍ" من لا یحضره الفقیه ، ج ۴ ، ص ۳۹۶

[۳۴] بحارالانوار ج۷۵ ، ص ۱۲۷ ، حدیث ۱۱

[۳۵] ایمان و کفر – ترجمه الایمان و الکفر بحارالانوار ج ۲ ص ۴۶۳

 

[36] غررالحکم ص ۶۲ ح ۷۲۳

 منبع:http://www.seratnews.ir/fa/news/71248/نظام-حقوقی-وکالت-در-اسلام