از کنوانسیون برن تا مراکز نظارت بر آثار فرهنگی: فضای فرهنگی کشور آماده نیست
مریم تقی خانی
جنگ نرم با دایره وسیعی از امکانات و سلاح، عزم جزمی برای تغییر الگوی نسل جوان دارد. در سال های اخیر نهادها و سازمان های مختلفی در میدان جنگ نرم، برنامه ریزی کردند تا بازنده این رویارویی نباشند. ستاد حمایت و صیانت از محصولات فرهنگی کشور نیز یکی از حاضران در میدان است که عمری کمتر از یک سال دارد. این ستاد که قصد دارد جبهه جدیدی برای مقابله با تهاجم فرهنگی باشد، با همکاری نمایندگانی از قوه قضائیه، سازمان صدا و سیما و سازمان تبلیغات اسلامی، نیروی انتظامی جمهوری اسلامی ایران و چند دستگاه دولتی دیگر برای کنترل کمی و کیفی آثار و محصولات فرهنگی و هنری داخل کشور راهاندازی شده است.
سعید جابرانصاری، رئیس این ستاد معتقد است هرجا قانونی صادر میشود،ارگانی هم باید برای نظارت بر اجرای آن قانون باشد. لذا وجود چنین ستادی نه تنها حکم سانسور را ندارد، بلکه به عنوان حامی فرهنگیان بعد از ارائه اثر فرهنگیشان است. ستاد، بازار محصولات فرهنگی را کنترل کرده و از ورود محصولات غیرمجاز هم جلوگیری می کند و به این ترتیب، امنیت سرمایهگذاری در حوزه فرهنگی تا حدودی تأمین میشود.
این ستاد مسیر دریافت گزارش های مردمی را نیز هموار نموده است تا با کمک مردم بتواند فضای فرهنگی کشور را جامع تر و دقیق تر رصد کند.
این ستاد که ماهیت تعزیری ندارد، در همین زمان کمتر از یکسال در برخورد با متخلفان عرصه کپی غیرمجاز آثار فرهنگی و هنری، بیش از ۵۳ میلیون لوح فشرده غیرمجاز کشف و ضبط کرده است.
قانون برن؛ پیش رو
باید به کنوانسیون «برن» (کپیرایت یا حق تکثیر) بپیوندیم که لایحه پیوستن به آن در حال حاضر توسط وزیر ارشاد تنظیم و به هیئت دولت تسلیم شده است. این ادعای جابرانصاری است. پیش از این مدیرکل حقوقی وزارت ارشاد نیز تضمین داده بود که این لایحه از یک سو مطابق با استانداردهای بینالملل در زمینه کپیرایت و از سوی دیگر منطبق با منافع ملی کشور است.
اما آیا صاحبان آثار هنری می توانند از این پس، چشم انداز امیدوارکننده ای را برای حمایت از حقوق معنوی خود نظاره کنند.
«دایره ثبت آثار هنری» که به تازگی در وزارت ارشاد تشکیل شده است، قصد دارد از حقوق این آثار دفاع کند، اما آیا به ابزار و استانداردهای لازم برای این فرایند مجهز است؟ تا زمان پیوستن به کنوانسیون برن، حق آثار هنرمندان ایرانی چگونه از گزند تاخت و تازدر امان بماند؟
کنوانسیون «برن» یک موافقتنامه بینالمللی در خصوص حق تکثیر و حق مؤلف است که اولین بار در شهر برن در سوئیس در سپتامبر سال ۱۸۸۶ (شهریور ۱۲۶۵ شمسی) تصویب شد.
کشورهای امضاکننده این معاهده ملزم هستند آثار پدیدآورندگان سایر کشورهای امضاکننده را همچون آثار پدیدآورندگان تبعه خود مورد حمایت کپیرایت قرار دهند؛ کسی که دارای تابعیت یکی از کشورهای عضو باشد و اگر دارای چنین تابعیتی نیست، اثر خود را برای نخستین بار در یکی از کشورهای عضو اتحادیه منتشر میکند و یا اقامتگاه وی در یکی از کشورهای عضو اتحادیه است.
مطابق با معاهده «برن»، حمایت کپیرایت خود بهخود باید فراهم آید و کشورهای امضاکننده از اینکه ثبت رسمی کپیرایت را برای به وجود آمدن این حمایت مقرر دارند، منع شدهاند.
بر اساس این معاهده تمام آثار به غیر از آثار عکاسی و کارهای سینمایی از مدت حمایت حداقل ۵۰ سال بعد از مرگ پدیدآورنده برخوردار هستند؛ البته کشورهای امضاکننده امکان این را دارند که مدتهای حمایت طولانیتری را به موجب قوانین ملّی خود مقرر دارند.
جابر انصاری، طراحی بازی های رایانه ای مطابق با فرهنگ اسلامی و بومی را نیز برای مقابله با جنگ نرم موثر و ضروری قلمداد می کند و با تعیین ردههای سنی برای بازیهای رایانهای سعی در طبقه بندی آن و آگاه کردن خانواده ها داشته است. به اعتقاد او آثار فرهنگی هنری که در قالب محصولات فرهنگی خود را نمایان میکند میتواند در تغییر سبک زندگی کودکان و نوجوانان تاثیر زیادی داشته باشد.
اتحادیه عرضه محصولات فرهنگی چاره کار است؟
عرضه محصولات فرهنگی در کشور، در حد مطلوب نیست و بعضاً تداخلهای صنفی دیده میشود که نمیتوان آن را قانونمند کنترل کرد. این مورد به خصوص در حوزه لوح های فشرده صدق میکند. ولی آیا گره کار فقط تشکیل یک ساختار واحد است؟ به نظر می رسد وزارت ارشاد نیزباید اقدامات جدی تری را برای استانداردسازی عرضه محصولات فرهنگی هنری دنبال کند.
همچنین یکی دیگر از مشکلات موجود در وزارت ارشاد، پراکندگی واحدهای تصمیم ساز و مصوبات متنوع با متولیان متعدد است. هر چند رئیس ستاد حمایت و صیانت از محصولات فرهنگی کشور اعلام کرده است که در حوزه نظارت بر پوشاک و اسباب بازی هم ورود می کند اما این دو موضوع از طریق مصوبات دیگر شورای عالی انقلاب فرهنگی پیگیری می شود و دبیرخانه و شوراهایی نیز برای آن در نظرگرفته شده است.شورای نظارت بر تهیه و توزیع اسباب بازی و نیز شورای نظارت بر علائم، نشانه، البسه و لوازم التحریر از جمله این تشکیلات هستند. به این ترتیب این حوزه ها در معرض موازی کاری و تداخل بوده واین عدم تمرکز بر کیفیت نظارت تاثیر می گذارد.
منبع:
http://www.maavanews.ir/tabid/57/ctl/Edit/mid/404/Code/10635/Default.aspx

