میرمحمد صادقی در گفتگوی تفصیلی با باشگاه خبرنگاران مطرح کرد
مسئولیت کیفری آمریکا در حمله به هواپیمای مسافربری ایران
یک استاد حقوق در خصوص مباحث حقوقی در سطح بینالملل انهدام هواپیمای مسافربری ایران توسط آمریکا گفت: علیرغم اظهار نظر مقامات آمریکا مبنی بر غیر عمد بودن این اقدام امروزه از لحاظ حقوق جزای بینالملل که برای فرماندهان وجود دارد، تنها عمد در ارتکاب فعل مسئولیتزا نیست، بلکه مصامحه و اهمال هم مسئولیتزا است به طوری که این مسئولیت حتی میتواند حالت کیفری داشته باشد.
به گزارش باشگاه خبرنگاران، پرواز مسافربری شماره ۶۵۵ شرکت هواپیمایی ایرانایر با شناسه «IR655» از بندر عباس به مقصد دبی در تاریخ ۱۲ تیر ۱۳۶۷ (۳ ژوئیه ۱۹۸۸ میلادی) در حرکت بود که با شلیک موشک هدایت شونده از ناو "یواساس وینسنس" متعلق به نیروی دریایی ایالات متحده آمریکا بر فراز خلیج فارس سرنگون شد و تمامی ۲۹۰ سرنشین آن شامل ۴۶ مسافر غیر ایرانی و ۶۶ کودک، جان باختند.
"حسین میرمحمد صادقی" سخنگو و معاون اسبق قوه قضایییه در گفتگو با خبرنگار حقوقی قضایی باشگاه خبرنگاران، در خصوص انهدام هواپیمای مسافربری ایران توسط ناو جنگی آمریکا به تشریح ابعاد حقوقی این مسئله از لحاظ حقوق بینالملل پرداخته است.
باشگاه خبرنگاران: انهدام هواپیمای ایرانی از لحاظ حقوقی چگونه مطرح شد؟
میرمحمد صادقی: انهدام هواپیمای مسافربری ایرانی بر فراز آبهای خلیج فارس اقدام بسیار زشت و غیرقابل توجیهی بود که طی آن حدود 300 نفر از مسافران و خدمه جمهوری اسلامی ایران توسط ناو آمریکایی کشته شدند.
براساس اعلام نظرهای اولیه مقامات آمریکایی؛ این اقدام به اشتباه خدمه ناو منتسب شد به طوری که "راجرز" فرمانده ناو جنگی آمریکا اظهار داشت که کارکنان ناو اشتباه کرده و این هواپیما را جنگی تصور کردهاند.
باشگاه خبرنگاران: آیا اینکه بگویند؛ به اشتباه هواپیما را منهدم کردهاند، ارزش حقوقی دارد؟ و آیا این ادعا میتواند از مسولیت آنها بکاهد؟
میرمحمد صادقی: فارغ از این که آیا این سخن درست بوده یا خیر و یا این که آنها اشتباه کردهاند یا این کار را به عمد انجام دادهاند، نکتهای که قابل ذکر است آن که حتی اگر این امر به اشتباه هم صورت گرفته باشد هیچ چیز از مسئولیت دولت آمریکا و همین طور شخص راجرز به عنوان فرمانده ناو آمریکایی کم نخواهد کرد.
باشگاه خبرنگاران: آیا اندیشمندان آمریکایی در این رابطه اظهارنظری کردهاند؟
میرمحمدصادقی: یکی از اساتید حقوقی دانشگاه "ییل" در آمریکا که از معتبرترین دانشگاههای حقوقی در سطح جهان است، طی مقالهای در مجله حقوقی دانشگاه مذکور اعلام کرده که قطعا راجزر با توجه به سابقهای که در خدمت ارتش آمریکا دارد، در قبال این اشتباه کارکنانش نیز مسئول بوده و به هیچ وجه نمیتواند به این ترتیب زیر پوشش اشتباه آنها پنهان شود.
باشگاه خبرنگاران: آیا با توجه به حقوقدان بودن این فرد، آیا وی در خصوص مسائل حقوقی این پرونده نیز اظهارنظر کرده است؟
میرمحمدصادقی: وی میگوید سوالی که در اینجا مطرح است اینکه چرا این کارکنان چنین اشتباهی را مرتکب شدهاند و چرا آنها از آموزشهای لازم برخوردار نبوده به طوری که یک هواپیمای مسافربری را در کریدور هوایی که سالها متعلق به پروازهای مسافربری بوده است، به عنوان هواپیمای نظامی اشتباه گرفتهاند خود همین اشتباه و بیتجربگی هم مسئولیتزاست.
باشگاه خبرنگاران: آیا از لحاظ حقوق بینالملل این مسئولیت حالت کیفری هم دارد؟
میرمحمدصادقی: بله، امروزه از لحاظ حقوق جزای بینالملل که برای فرماندهان وجود دارد، تنها عمد در ارتکاب فعل مسئولیتزا نیست، بلکه مصامحه و اهمال هم میتواند مسئولیتزا باشد که این مسئولیت حتی میتواند حالت کیفری داشته باشد چرا که امروز مسئولیت کیفری فرماندهان پیشبینی شده و این مسئولیت منوط به عمد و آگاهی نیست.
باشگاه خبرنگاران: به مسئله آگاهی اشاره کردید این مطلب چگونه میتواند از لحاظ حقوقی پیگیری شود چرا که ممکن است ادعا کنند از اقدام کارکنان خود آگاهی نداشتهاند؟
میرمحمدصادقی: امروز بر طبق ضوابط حتی عدم آگاهی هم رفع مسئولیت نخواهد کرد و در صورت عدم آگاهی مورد مواخذه قرار خواهند گرفت که چرا آگاه نبوده و نمیدانستند زیرا فرماندهان باید از اقدامات کارکنان خود آگاه باشند به طوری که عدم آگاهی از اقدامات کارکنان و قصور و مصامحه در این امر از لحاظ حقوق جزای بینالملل میتواند مسئولیت کیفری ایجاد کند.
باشگاه خبرنگاران: با توجه به این که دولت آمریکا به فرمانده ناو درجه تشویقی اعطا کرد آیا این مطلب نمیتواند به عنوان مدرکی مبنی بر عمد دولت آمریکا در ارتکاب به جنایت انهدام هواپیمای مسافربری و کشتار مسافران ایرانی قرار گیرد؟
میرمحمدصادقی: قطعا اعطای درجه تشویقی به راجرز (به عنوان کسی که عمل مجرمانهای توسط کارکنانش و یا خود وی صورت گرفته است) کار نادرستی بود اما دولت ایران در آن زمان دنبال اثبات این مطلب نبود.
پس از این اتفاق براساس معاهده دوستی و مودت که از سالهای بسیار قبل میان دولت آمریکا و ایران برقرار است با توجه به ماده 1 این معاهده که تاکید میکند؛ باید کلیه اقدامات دو دولت نسبت به یکدیگر دوستانه باشد، دولت ایران این اقدام را به عنوان عملی خصمانه تلقی کرده و به دیوان بینالمللی دادگستری در لاهه شکایت کرد. از آن جا که در آن معاهده مرجع حل اختلاف دو کشور دیوان دادگستری معرفی شده است، دادخواست ایران به این دیوان ارائه شد.
باشگاه خبرنگاران: سرانجام آن شکایت به کجا رسید؟
میرمحمدصادقی: در مرحلهای که دیوان بینالمللی دادگستری در حال انجام بررسیهای مقدماتی برای مشخص کردن این مطلب که آیا این دیوان صلاحیت رسیدگی به شکایت ایران را دارد یا خیر بود که دو دولت با یکدیگر وارد مذاکره شده و به مصالحه رسیدند و بر طبق آن دولت آمریکا مبالغی را برای هواپیما و هم چنین کلیه سرنشینان به خانواده قربانیان پرداخت کرد. این مبلغ برای هر مسافر در حدود 300 هزار دلار تعلق گرفت که در مجموع حدود 100 میلیون دلار غرامت توسط دولت آمریکا پرداخت شد.
باشگاه خبرنگاران: یعنی کلاً مسئله در دادگاه رسیدگی نشد و برای آن حکمی صادر نشده است؟
میرمحمدصادقی: خیر زیرا طبق شرایط مصالحه دولت ایران میبایست دادخواست خود را پس میگرفت که این اتفاق افتاد و پس از پرداخت غرامت، سهم دولت و خانوادهها تحویل داده شد و به این ترتیب مسئله خاتمه پیدا کرد.
باشگاه خبرنگاران: آیا امکان محکومیت آمریکا توسط دیوان بینالمللی دادگستری وجود داشت؟
میرمحمدصادقی: بله، اگر در دادگاه به مسئله رسیدگی میشد شاید رای این دادگاه آمریکا را به عنوان مقصر معرفی میکرد.
باشگاه خبرنگاران: آیا هنوز معاهده مودت برقرار است؟
میرمحمدصادقی: بله به طوری که بعدها یک بار ایران به خاطر حمله به سکوهای نفتی علیه آمریکا به آن دیوان شکایت کرد و یک بار هم آمریکا به خاطر مسئله تسخیر لانه جاسوسی علیه ایران شکایتی را به این دیوان ارائه کرد.
باشگاه خبرنگاران: آیا براساس این معاهده امکان دارد با توجه به آن که غرامت دریافت شده، بخواهیم مجددا علیه آمریکا شکایت کنیم؟
میرمحمدصادقی: خیر، بر طبق آن مصالحه دولت ایران قبول کرده که دیگر هیچگونه شکایتی در خصوص این مسئله ارائه نکند، بنابراین کاملا پرونده مختومه است و این مطلب به اصطلاح حقوقدانان، اعتبار امر مختومه را پیدا کرده است.
منبع:http://www.yjc.ir/

