در صورت فوت زوج یا زوجه قبل از دخول آیا زوجه یا ورثه وی مستحق دریافت تمام مهریه ما فی القباله هستند؟
سؤال 258- در صورت فوت زوج یا زوجه قبل از دخول آیا زوجه یا ورثه وی مستحق دریافت تمام مهریه ما فی القباله هستند؟
آقای قربانوند (مجتمع قضائی شهید بهشتی): در صورت فوت زوج یا زوجه قبل از دخول به نظر می رسد با توجه به ماده 1082 قانون مدنی زوجه مستحق تمام مهریه ما فی القباله می باشد، چرا که ماده مرقوم، اعلام نموده است «به مجرد عقد» زن مالک مهر می شود وی می تواند هر نوع تصرفی که بخواهد در آن بنماید.تبصره الحاقی به ماده مذکور اشعاری دارد: «چنانچه مهریه وجه رایج باشد متناسب با تغییر شاخص قیمت سالانه زمان تأدیه نسبت به سال اجرای عقد که توسط بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران تعیین می گردد، محاسبه و پرداخت خواهد شد.مگر اینکه زوجین در حین اجرای عقد به نحو دیگری تراضی کرده باشند» و لذا در مورد مهر المسمی، همین که عقد واقع شد حق زن بر مهر ایجاد می شود که آیه 4 از سوره مبارکه نسأ می فرماید« و اتوا النسا صدقاتهن نحله…یعنی و مهر زنان را در کمال رضایت و طیب خاطر به آنها بپردازید….»صرفا وقوع طلاق پیش از نزدیکی، حق زن را نسبت به نصف مهر زائل می کند که ماده 1092 ق.م اعلام نموده است «هر گاه شوهر قبل از نزدیکی زن خود را طلاق دهد زن مستحق نصف مهر خواهد بود…».
که ماده مذکور مربوط به استرداد نیمی از مهر ویژه طلاق پیش از نزدیکی است و باید محدود به همان مورد شود.البته مطالب بالا با یک استثنایی مواجه است و آن هم در مورد ماده 1088 ق.م است که بیان کرده است «در مورد ماده قبل اگر یکی از زوجین قبل از تعیین مهر و قبل از نزدیکی بمیرد زن مستحق هیچگونه مهری نیست».فقط این ماده در صورتی است که مهر تعیین نشده باشد و قبل از نزدیکی یکی از زوجین بمیرد در این صورت زن مستحق مهر نخواهد بود در غیر این صورت به شرح فوق عمل خواهد شد.
نکته: در صورتی که ضمن نکاح مقدار مهر تعیین نشده یا عدم مهر شرط شده باشد، حق زن نسبت به مطالبه مهرالمثل منوط به وقوع نزدیکی بین او و مرد است و اگر مرد پیش از آن، زن را طلاق دهد، بایستی مهرالمتعه بپردازد و در چنین حالتی اگر پیش از نزدیکی و تعیین مهر یکی از زوجین بمیرد، زن مستحق هیچگونه مهری نیست.
آقای ذاقلی (مجتمع قضائی نارمک): اگر چه بعضی از فقها از جمله حضرت امام (ره) در مسأله 14 فصل مهر در تحریر می فرمایند «اگر یکی از دو زوج قبل از دخول بمیرد، اقوی نصف نمودن مهر است مانند طلاق، خصوصا اگر زوجه فوت کرده باشد و احوط اولی مصالحه است، خصوصا اگر مرد فوت کرده باشد» اما با توجه به اینکه طبق ماده 1082 قانون مدنی به مجرد وقوع عقد زن مالک تمام مهر می شود و وقوع طلاق پیش از نزدیکی موجب انحلال مالکیت سابق زن نسبت به نصف مهر می شود و این حکم ویژه طلاق قبل از نزدیکی احکامی مخصوص به خود دارد.بنابراین در صورت فوت احد از طرفین، قبل از نزدیکی زن مالک تمام مهر است و این مالکیت را می توان استصحاب کرد.
آقای صدقی (مجتمع قضایی شهید محلاتی): قریب به اتفاق آراء قضات -نظر به اینکه راجع به حکم میزان مهریه زوجه در صورت فوت زوج یا زوجه قبل از دخول در قانون مدنی حکم خاصی مقرر نگردیده و صرفا راجع به موضوع طلاق قبل از دخول اشاره شده و با عنایت به اینکه مطابق اصل 167 قانون اساسی و ماده 3 قانون آیین دادرسی مدنی در موارد سکوت باید به منابع یا فتاوی معتبر که موافق اصول کلی حقوق باشد مراجعه شود و در خصوص مورد فتاوی مختلفی اعلام شده که به نظر می رسد آنچه مطابق اصول پذیرفته شده قانون مدنی (در بحث طلاق قبل از دخول می باشد) همان نصف مهریه باشد و ملاک ماده 1082 و 1092 قانون مدنی که فقط دخول را موجب استقرار مهریه دانسته و وضعیت فعلی مهریه ها نیز همین استنباط است.
آقای رحمانی (دادگستری رباط کریم):نظریه دو نفر از آقایان قضات این دادگستری ارائه می گردد: 1- آقای سلطانی نژاد: چون ملاک در تعیین و پرداخت مهریه مدخوله یا غیر مدخوله بودن است، در فرض سؤال، زوجه یا ورثه او مستحق دریافت نصف مهریه ما فی القباله هستند. 2- آقای مهرشاد: نظر به اینکه به موجب ماده 1082 قانون مدنی، به محض وقوع عقد زن مالک مهر می شود و نیز به موجب ماده 1085 قانون مذکور زن می تواند تا دریافت کل مهریه از حق حبس استفاده کند، بنابراین چون مبحث استحقاق نصف مهر یا تمام مهر در مورد طلاق است چنانچه غیر مدخوله باشد، مستحق نصف مهریه است.در ما نحن فیه به نظر می رسد چون قبل از دخول زوجه فوت کرده اینجا نباید به بحث طلاق تسری داد. لذا بنظر می رسد مستحق تمام مهریه می باشد.
آقای دلدار(دادگستری فیروزکوه): به موجب ماده 1082 قانون مدنی به محض انعقاد نکاح (چه در عقد دائم و منقطع) مالکیت زوجه در نصف مهریه مستقر و در مابقی متزلزل است. در صورت دخول برابر مفهوم مخالف ماده 1092 قانون مذکور می توان استنباط کرد که نصف دیگر مهریه به زوجه تعلق می گیرد. راجع به فوت زوج قبل از دخول قانون مدنی ساکت است. ولی بر اساس قول مشهور فقها مالکیت زوجه بطور کامل در مهریه مستقر می شود. برابر ماده 1096 قانون یاد شده در عقد منقطع به موجب فوت زن در اثنای مدت حتی در صورت دخول موجب سقوط مهر نمی شود.اجمالا شرایط استقرار مهریه عبارت است: 1ـ وقوع عقد 2ـ نزدیکی 3ـ فوت زوج یا زوجه 4ـ…مشهور فقها قائل به کل مهریه هستند و فقهای معاصر به تنصیف مهرالمسمی معتقدند. ولی قانون مدنی ایران از قول مشهور متابعت کرده است.دیون متوفی به ترکه وی تعلق گرفته و دین مستغرق ترکه می باشد و با فوت مدیون دیون مؤجله به حال تبدیل می شود.
آقای سفلائی (دادگستری هشتگرد): دیدگاه اکثریت قضات این دادگستری – از ماده 1082 قانون مدنی استنباط می شود زن به محض وقوع نکاح مالک مهر می شود. اگر بخواهیم نصف کنیم باید نص داشته باشیم. ذمه مرد در کل مهر مشغول است و اقلیت هم معتقدند قانون مدنی در این خصوص ساکت است باید به منابع مشهور اسلامی مراجعه شود.
سرکار خانم امینی (اداره سرپرستی): ماده 1082 قانون مدنی در خصوص فرض سؤال تکلیف را روشن کرده. زیرا که به محض وقوع عقد نکاح، زن مالک کل مهر می شود. نظریه فقهای مشهور نیز مؤید این موضوع است. همچنین نظر آقای دکتر کاتوزیان در خصوص مالکیت زن بر مهر به موجب مفاد ماده مذکور این است که مهرالمسمی عین معین است و ارتباطی به سایر اقلام مهر (مهرالمثل ـ مهر المتعه) ندارد.در موردی که مهر عین کلی یا حق بر ذمه مرد است. زن به مجرد عقد طلبکار آن است و می تواند به شوهر رجوع کند و حکم ماده 1092 قانون فوق در مورد استحقاق زن به نصف مهر از آثار طلاق پیش از وقوع نزدیکی است و باعث انحلال مالکیت نیمی از مهر و تملک دوباره شوهر می شود و با ماده 2082 تعارضی ندارد.
آقای مرادی (مجتمع قضائی خانواده): همانطور که از ماده 1082 قانون مدنی استنباط می شود به محض اینکه عقد نکاح واقع شد، مالکیت زن نسبت به کل مهر استقرار می یابد. نظر مشهور فقها نیز مؤید این است. لیکن نظر غیرمشهور که حضرت امام خمینی (ره) و بعضی از فقهای دیگر تبعیت کرده اند نصف کردن مهر است.
آقای رضوانفر (دادسرای انتظامی قضات): همانطور که بیان فرمودند، نظر علما هم تنصیف است و هم کل، لیکن از ماده 1082 قانون مدنی استنباط می شود، در خصوص موضوع سؤال کل مهریه باید پرداخت شود.
نظریه قریب به اتفاق آراء اعضای محترم کمیسیون حاضر در جلسه (4/10/81): با توجه به صراحت ماده 1082 قانون مدنی، زن که به محض عقد مالک کل مهریه مافی القباله است می تواند جهت اخذ تمامی مهریه خود اقدام نموده و از زوج گرفته و تصرف نماید. این ماده که بر طبق نظر مشهور فقهای امامیه تدوین شده، مستند آن آیه 4 از سوره مبارکه نسأ است که می فرماید (واتوا النسأ صدقا تهن نحله…) حکم این آیه مطلق است و به قبل یا بعد از نزدیکی مقید نیست. اگر چه اکثر فقهای معاصر خلاف مشهور فتوا داده نظر به تنصیف مهر دارند، لیکن به نظر می رسد نظریه مشهور فقها اقوی و سازگاری بیشتری نسبت به حقوق زن دارد.لذا در فرض سؤال زوجه یا ورثه وی مستحق دریافت تمام مهریه مافی القباله خواهند بود.
منبع:http://www.ghazavat.com/file/14/Around%20The%20Table.htm
Categories:

