مصطفی اصغرزاده بناب، رئیس شورای انتظامی سازمان نظام مهندسی ساختمان استان کردستان و مستشار دادگاه تجدیدنظر
شورای انتظامی نظام مهندسی که یکی از ارکان سازمان نظام مهندسی ساختمان استانها میباشد، به حکم ماده 17 قانون نظام مهندسی و کنترل ساختمان مصوب اسفند 1374 و ماده 84 آییننامه اجرایی آن مصوب1375 در هر سازمان استان تشکیل میشود. این شورا متشکل است از یک حقوقدان، یک قاضی دادگستری) با معرفی رئیس کل دادگستری) و دو تا چهار مهندس خوشنام (حسب مورد) که از میان اعضای نظام مهندسی استان به پیشنهاد هیئت مدیره و حکم رئیس سازمان نظام مهندسی ساختمان کشور انتخاب میشوند. مدت عضویت این افراد در شورای انتظامی نظام مهندسی سه سال است.
هدف از ایجاد این شورا تأسیس مرجعی شبهقضایی است برای رسیدگی به شکایات اشخاص حقیقی و حقوقی در خـصـــــوص تــخــلــفــــات حــــرفــــهای، انــضــبــــاطــــی و انتظامیمهندسان و کاردانهای فنی که عضو نظام مهندسی استان بوده یا دارای پروانه اشتغال هستند.
جلسات شورای انتظامی نظام مهندسی استان با حضور اعضا رسمیت یافته و تصمیمهای آن با اکثریت آرای حاضر در جلسه معتبر است. این شورا مستقل از سازمان نظام مهندسی بوده و هیئت مدیره و رئیس سازمان حق مداخله در امور و وظایف و اختیارات آن را ندارند و به طور مستقل رسیدگی و مبادرت به انشای رأی مینماید. آییننامه اجرایی مذکور در مواد83 تا101 به نحوه تشکیل، وظایف و اختیارات این شورا و انواع تخلفات و مجازاتهای آنها و شیوه رسیدگی به شکایات اشاره دارد.
نحوه تشکیل پرونده و طرح شکایت در شورای انتظامی
تمامی اشخاص حقیقی و حقوقی، اعم از صاحبکار، زیاندیده از تخلف، دستگاهها و سازمانهای دولتی و وابسته به دولت یا غیردولتی، نهادهای انقلاب اسلامی، شـهـرداریهـا و مـؤسسات عمومیو به طور کلی همه اشخاصی که در مورد هر یک از اعضای نظام مهندسی استان یا دارنده پروانه اشتغال شکایتی در زمینه تخلفات انضباطی، انتظامی و یا حرفهای آنها داشته باشند، میتوانند شکایات خود را به طور کتبی و با درج مشخصات و شرح تخلف مورد ادعا به انضمام اسناد و مدارک مربوط به دبیرخانه نظام مهندسی استان ارسال دارند یا تحویل دهند. هزینه طرح هر شکواییه پانصد هزار ریال میباشد.
همچنین هیئت مدیره سازمان نظام مهندسی میتواند در صورت اطلاع از وقوع تخلف، بدون دریافت شکایت رأساً به شورای انتظامی استان اعلام شکایت کند.
بدیهی است به شکایات واصل شده که بدون امضا و نام و نشانی کامل شاکی باشد، ترتیب اثر داده نخواهد شد.
طرح شکایات و رسیدگی به آنها در مراجع قضایی مانع از رسیدگی در شورای انتظامیاستان و اعمال مجازاتهای انضباطی حرفهای مندرج در ماده90 آییننامه اجرایی قانون نظام مهندسی و کنترل ساختمان نخواهد بود.
وزارت مسکن و شهرسازی نیز میتواند تخلفاتی را که از اجرای مواد34 و 35 و سایر مواد قانون یاد شده و آییننامه اجـرایـی آن روی مـیـدهـد بـه شـورای انـتظامی اعلام و درخصوص آنها طرح شکایت کند. به چنین اعلانات و شکایاتی خارج از نوبت و حداکثر ظرف یک ماه رسیدگی و اعلام رأی خواهد شد.
بـه مـوجـب ماده34 قانون نظام مهندسی و کنترل ساختمان" عدم رعایت مقررات ملی ساختمان و ضوابط و مقررات شهرسازی تخلف محسوب میشود. "
همچنین براساس ماده 35 این قانون "با توجه به اینکه مسئولیت نظارت عالی بر اجرای ضوابط و مقررات ملی سـاخـتـمـان در طـراحـی و اجـرای تـمـامیساختمانها و طرحهای شهرسازی و عمران شهری که اجرای ضوابط و مقررات مزبور در مورد آنها الزامی است، برعهده وزارت مسکن و شهرسازی میباشد، به منظور اعمال این نظارت، مراجع و اشخاص یاد شده در ماده34 قانون (شهرداریها و سایر مراجع صدور پروانه و کنترل و نظارت بر اجرای سـاخـتـمـان و امـور شـهـرسـازی، مجریان ساختمانها و تأسیسات دولتی و عمومی، صاحبان حرفههای مهندسی ساختمان) موظفند در صورت درخواست، حسب مورد اطلاعات و نقشههای فنی لازم را در اختیار وزارت مسکن و شهرسازی قرار دهند و در صورتی که وزارت یاد شده به تخلفی برخورد نماید، با ذکر دلایل و مستندات، دستور اصلاح یا جلوگیری از ادامه کار را به مهندس مسئول میدهد. در اجرای این وظیفه تمامی مراجع ذیربط موظف به همکاری میباشند. "
به موجب تبصره7 اصلاحی مورخ 27 شهریور 1385 ماده 100 قانون شهرداری" مهندسان ناظر ساختمان مکلفند نسبت به عملیات اجرایی ساختمانی که به مسئولیت آنها احداث میشود، از لحاظ انطباق ساختمان با مشخصات مندرج در پروانه و نقشهها و محاسبات فنی ضمیمه، بر آن مستمراً نظارت کرده و در پایان کار، مطابقت ساختمان با پروانه و نقشه و محاسبات فنی را گواهی نمایند.
هرگاه مهندس ناظر برخلاف واقع گواهی نماید و یا تخلف را بهموقع به شهرداری اعلام نکند و موضوع منتهی به طرح در کمیسیون مندرج در تبصره 1 ماده 100 قانون شهرداری و صدور رأی بر جریمه یا تخریب ساختمان گردد، شهرداری مکلف است مراتب را به سازمان نظام مهندسی منعکس کند. شورای انتظامی نظام مذکور مکلف است مهندس ناظر را در صورت ثبوت تقصیر برابر قانون مجازات نماید. "
نحوه رسیدگی به شکایات در شورای انتظامی استان
براساس ماده86 آییننامه اجرایی قانون نظام مهندسی و کنترل ساختمان، دبیرخانه نظام مهندسی استان دبیرخانه شورای انتظامی استان نیز محسوب میشود. پس از وصول شکایت، پرونده باید در دفتر مخصوصی (اندیکاتور یا ثبت عرایض و شکایات) ثبت شده و پس از تشکیل پرونده به انضمام سوابق عضویت مشتکیعنه در نظام مهندسی به دستور رئیس شورا با رعایت نوبت در وقت رسیدگی قرار گیرد و طرفین با قید به همراه داشتن اصل دلایل و مستندات خود دعوت شوند.
چنانچه به تشخیص رئیس شورای انتظامی لازم باشد به شکایات خارج از نوبت رسیدگی شود، این امر توسط وی به دبیرخانه اعلام میگردد تا وقت خارج از نوبت تعیین شود. رسیدگی به شکایت سازمان مسکن و شهر سازی ( موضوع ماده 89 آییننامه اجرایی قانون) خارج از نوبت خواهد بود.
شورای انتظامی ملزم است به شکایات واصل شده رسیدگی کند و چنانچه شکایت را وارد نداند یا رسیدگی به موضوع را در صلاحیت خود تشخیص ندهد، نظر به رد شکایت یا عدم صلاحیت داده و در غیر این صورت، حسب مورد از محل بازدید یا از شاکی و مشتکیعنه و هر شخص دیگری که در ارتباط با موضوع شکایت است، دعـوت بـه عـمـل آورد و پس از شنیدن اظهارات و دفاعیات آنها اتخاذ تصمیم کند.
عدم حضور شاکی یا وکیل یا نماینده او در اولین جلسه در حکم انصراف از شکایت تلقی خواهد شد؛ اما حاضر نبودن مشتکیعنه مـانع از رسیدگی و اخذ تصمیم نخواهد بود.
مـشـتـکــیعـنــه مــیتــوانــد در صورت فراهم نبودن امکان حضورش در جلسه شورا، لایحه دفاعیه خود را قبل از جلسه رسیدگی به دبیرخانه شورای انتظامی استان تسلیم نماید و یا یک نفر را به عنوان وکیل معرفی کند.
رسیدگی به تخلفات اشخاصی که براساس قوانین قبلی دارای پروانه اشتغال هستند؛ اما هنوز به عضویت نظام مهندسی استان درنیامدهاند، در صلاحیت شورای انتظامی استان است.
شورای انتظامی استان در هر مورد که به مصلحت تشخیص دهد میتواند از نظرات مشورتی کارشناسان خبره نظام مهندسی استان) موضوع بند25 ماده73 آییننامه اجـرایـی قـانـون) یـا مـتخصصان واجد شرایط یا نظرات کمیسیونهای تخصصی تشکیل شده در نظام مهندسی استان استفاده کند.
شورای انتظامی این اختیار را دارد که دریافت شکایت و ثبت آن و انجام امور مقدماتی از قبیل بازدید از محل، کسب نظر کارشناسی، تهیه گزارش و همچنین ارسال و ابلاغ اوراق و دعوتنامهها و آرای صادره را به دفاتر نمایندگی در استان تفویض نماید.
تـمــامــی مـکــاتـبــات و تـصـمـیــمهـا و آرای شـورای انـتـظـامیاستان با امضای رئیس یا نایب رئیس شورای انتظامیاستان از طریق دبیرخانه نظام مهندسی انجام و ابلاغ خواهد شد.
اگر مشتکیعنه عضو نظام مهندسی استان دیگری غیر از نظام مهندسی استان واصلکننده شکایت باشد، نظام مهندسی استان محل وقوع تخلف صلاحیت رسیدگی به شکایت را دارد.
چنانچه هیئت مدیره سازمان نظام مهندسی استان در اجرای ماده 76 آییننامه اجرایی قانون، قسمتی از اختیارات و وظایف خود را به موجب نظامنامههای مربوط به دفاتر نمایندگی کمیسیونهای تخصصی مهندسان هر رشته در شهرستانهای تابعه استان واگذار کند، این نظامنامه اگر شامل دریافت شکایات انتظامی و رسیدگی مقدماتی به آنها براساس مفاد توافقنامههای منعقد شده و ارسال پرونده به شورای انتظامی استان برای رسیدگی و صدور رأی باشد، باید مورد قبول شورای انتظامیبوده و به تأیید آن شورا برسد.
به موجب ماده 8 آییننامه اجرایی ماده27 قانون نظام مهندسی و کنترل ساختمان، شورای انتظامی استان به تـخلفات مهندسان موضوع ماده27 که به ادارات و سازمانها معرفی شده اند نیز رسیدگی می کند.
انواع تصمیمهای شورای انتظامی استان
تصمیمها و آرای شورای انتظامی حاوی یکی از سه مورد زیر خواهد بود
صدور قرار عدم صلاحیت: چنانچه رسیدگی به تخلف مشتکیعنه در صلاحیت شورا نباشد، باید به استناد ماده87 آییننامه اجرایی قانون مذکور با صدور قرار عدم صلاحیت پرونده را با تمامی محتویات به مرجع صالح (شورای انتظامی استان دیگر یا مرکز) ارسال نماید.
رد شکایت: چنانچه شکایت شاکی فاقد دلیل اثباتی تخلف باشد یا بهرغم دعوت به جلسه رسیدگی، از حضور در جلسه یا ارسال لایحه یا معرفی نماینده یا وکیل خودداری نماید، این امر انصراف از شکایت تلقی و شکایت شاکی مردود اعلام خواهد شد.
صدور حکم محکومیت مشتکیعنه: در صورتی که تخلف ارتکابی مشتکیعنه مشمول یکی از بندهای ماده 91 آیـیـننـامه اجرایی قانون باشد و شورای انتظامی انتساب تخلف را به مشتکیعنه محرز تشخیص دهد، او را به یکی از مجازاتهای مندرج در ماده 90 آییننامه مذکور ( از درجه1 تا 6 ) محکوم خواهد کرد.
تشخیص اهمیت تخلف و انطباق آن با هر یک از مجازاتهای مقرر در بندهای ماده 90 آییننامه موصوف برعهده شورای انتظامیاستان است و تکرار تخلف از هر نوع که باشد، مستوجب مجازات شدیدتر خواهد بود.
چنانچه متخلف در یک پرونده مرتکب دو یا چند تخلف شده باشد، برای هر تخلف مجازات جداگانه تعیین میشود؛ اما فقط مجازاتی که شدیدتر است اعمال خواهد شد. اگر مجازاتهای مذکور همگی از یک درجه باشد، در این صورت مجازات مناسب با توجه به تعدد تخلفات تعیین میشود.
آرای صادر شده از شورای انتظامی استان باید مستدل، مستند و صریح باشد و در ذیل برگ رأی نحوه اعتراض و مهلت آن به طور دقیق قید شود. این آرا اعم از اینکه مبنی بر وقوع تخلف و تعیین مجازات متخلف یا متضمن عدم وقوع تخلف باشند، ظرف مدت یکماه از تاریخ ابلاغ قابل تجدید نظر در شورای انتظامی نظام مهندسی کشور (مرکز) میباشند.
چنانچه نسبت به آرای شورای انتظامی استان تجدید نظرخواهی به عمل آید، تقاضای مذکور باید در دبیرخانه نظام مهندسی استان ثبت شود. دبیرخانه تقاضا را به انـضـمـام پرونده آن حاوی تمامیاوراق و مدارک و مستندات رأی صادر شده و پروانه عضویت مشتکیعنه مهر و موم کرده و از طریق پست سفارشی به دبیرخانه شورای انتظامینظام مهندسی (مرکز) ارسال مینماید. اگر تجدیدنظرخواه تقاضای خود را به طور مستقیم به دبیرخانه شورای انتظامی نظام مهندسی تسلیم یا ارسال دارد، دبیرخانه مذکور تمامی سوابق و مدارک لازم را از دبیرخانه شورای انتظامی استان دریافت خواهد کرد.
جایگاه شورای انتظامی نظام مهندسی(مرکز)
مرجع رسیدگی به شکایت از اعضای هیئت مدیره و شورای انتظامی استان، اعم از اینکه به اعتبار وظایف آنها در هیئت مدیره یا شورای انتظامی استان یا به اعتبار عضویت آنها در نظام مهندسی استان باشد، شورای انتظامینظام مهندسی ( مرکز) است.
این شورا همچنین مرجع تجدید نظر آرای صادر شده از شورای انتظامی استانهاست و دارای پنج عضو متشکل از یک عضو حقوقدان با معرفی رئیس قوه قضاییه، دو عضو با معرفی وزیر مسکن و شهرسازی و دو عضو با معرفی شورای مرکزی می باشد که برای مدت سه سال منصوب میشوند.
این شورا که محل تشکیل آن در شورای مرکزی (تهران) است، پس از رسیدگی به اعتراضهای وارد شده ختم رسیدگی را اعلام کرده و نسبت به صدور رأی مبنی بر تأیید، تعدیل یا تغییر رأی تجدیدنظر خواسته (بدوی) اقدام مینماید. رأی صادره قطعی بوده و اجرای آن بـــرعــهـــده نــظـــام مــهــنــدســی اسـتــان اســت. هــزیـنــه تجدیدنظرخواهی از آرای شورای انتظامیاستان پانصد هزار ریال میباشد.
در مواردی که رأی شورای انتظامی نظام مهندسی مبنی بر محرومیت باشد، باید تاریخ شروع محرومیت با رعایت فرجه لازم به منظور ابلاغ رأی در متن آن درج شود. نحوه اجرای آرای صادره قطعی در مواد 99 و 100 آییننامه اجرایی قانون تصریح شده است.
انواع و مصادیق تخلفات انضباطی و حرفهای
بـه مـوجـب مـاده91 آییننامه اجرایی قانون نظام مهندسی و کنترل ساختمان "تخلفات انضباطی و حرفهای عبارت از تخلف در اموری است که انجام آن ناشی از پروانه اشتغال موضوع قانون یا عضویت در نظام مهندسی استان باشد. "
مصادیق تخلفات انضباطی و حرفهای و انطباق آنها با مجازاتهای انتظامی به شرح زیر است:
1- عدم رعایت ضوابط شهرسازی و مقررات ملی ساختمان و همچنین ضوابط و معیارهای فنی مربوط به آن یا هر اقدام و عملی که مخالف یا متناقض با مقررات مذکور یا سایر مقررات مربوط جاری کشور باشد؛ مجازات انتظامی از درجه یک تا درجه پنج.
2-مسامحه یا بیتوجهی در انجام امور حرفهای به نحوی که موجب اضرار یا تضییع حقوق صاحب کار شود؛ از درجه یک تا درجه چهار.
3- مسامحه یا بیتوجهی در انجام امور حرفهای به نحوی که موجب اضرار غیر یا تضییع حقوق یا اموال عمومیشود؛ از درجه یک تا درجه پنج.
4- خودداری از انجام اقدامات بازدارنده یا اصلاحی در مورد تخلفات هر یک از عوامل اجرایی کار از نظر مشخصات لـوازم و مـصـالـح و کـیفیت انجام کار با توجه به مفاد قراردادهای مربوط و ضوابط و مقررات ساختمانی؛ از درجه یک تا درجه سه.
5- صدور گواهیهای خلاف واقع؛ از درجه یک تا درجه پنج.
6- تأیید غیر واقعی میزان عملیات انجام شده برای تنظیم صورت وضعیت یا مدرک مشابه دیگر؛ از درجه سه تا درجه پنج.
7- امتناع از اظهارنظر کارشناسی پس از قبول انجام آن در مواردی که از طریق مراجع ذیصلاح قانونی نظر خواهی شده است؛ از درجه یک تا درجه سه.
8- تعلل در تنظیم و تسلیم گزارشهایی که به موجب ضوابط و مقررات یا دستور مراجع ذیصلاح قانونی موظف به تهیه و تسلیم آنها به مراجع ذیربط بوده است؛ از درجه یک تا درجه سه.
9- بیتوجهی به مفاد اطلاعیهها و اخطاریههای ابلاغ شده از سوی مراجع ذیصلاح و ذیربط از درجه یک تا درجه پنج.
10- جعل اوراق و اسناد و مدارک حرفهای به شرط اثبات وقوع جعل در مراجع قضایی؛ از درجه سه تا درجه پنج.
11- اشتغال در حرفه مهندسی موضوع قانون خارج از صلاحیت یا ظرفیت تعیین شده در پروانه اشتغال؛ از درجه یک تا درجه پنج.
12- دریافت هرگونه وجه خارج از ضوابط؛ از درجه دو تا درجه پنج.
13 -سوءاستفاده از عضویت و یا موقعیتهای شغلی و اداری نظام مهندسی استان به نفع خود یا غیر؛ از درجه دو تا درجه پنج.
14-عـدم رعایت مقررات و ضوابط مصوب نظام مهندسی استان؛ از درجه یک تا درجه سه.
15- عدم رسیدگی به تخلفات در شورای انتظامی استان یا اجرا نکردن رأی توسط نظام مهندسی استان بدون عذر و علت موجه بیش از سه ماه به تشخیص شورای مرکزی در مورد اعضای شورای انتظامی استان یا اعضای هیئت مدیره نظام مهندسی استان؛ از درجه دو تا درجه پنج.
16- ارائه خدمات مهندسی طراحی، محاسبه، اجرا و نظارت توسط اشخاص حقیقی و حقوقی که مسئولیت بررسی و تأیید نقشه و یا امور مربوط به کنترل آن طرح را در شهرداریها و سازمانهای دولتی و نهادهای عمومیغیردولتی برعهده دارند؛ از درجه یک تا درجه پنج.
17- تأسیس هرگونه مؤسسه، دفتر یا محل کسب و پیشه برای انجام خدمات فنی بدون داشتن مدرک صلاحیت مربوط؛ از درجه دو تا درجه پنج.
18- استفاده از پروانه اشتغال در دوره محرومیت موقت؛ از درجه دو تا درجه پنج.
19- انجام هر عملی که به موجب آییننامههای داخلی نظام مهندسی استان مخالف شئون حرفهای بوده و موجب خدشهدار شدن حیثیت نظام مهندسی استان شود؛ از درجه یک تا درجه چهار.
انواع مجازاتهای انضباطی
در ماده90 آییننامه اجرایی قانون نظام مهندسی و کنترل ساختمان به مجازاتهای انتظامی موضوع تخلفات انضباطی و حرفهای مهندسان مشمول این قانون اشاره شده است. به موجب این ماده، مجازاتهای انتظامی به قرار زیر است:
درجه یک- اخطار کتبی با درج در پرونده عضویت در نظام مهندسی استان.
درجه دو- توبیخ کتبی با درج در پرونده عضویت در نظام مهندسی استان.
درجه سه- محرومیت موقت از استفاده از پروانه اشتغال به مدت سه ماه تا یک سال و ضبط پروانه اشتغال به مدت محرومیت.
درجه چهار- محرومیت موقت از استفاده از پروانه اشتغال به مدت یک تا سه سال و ضبط آن به مدت محرومیت.
درجه پنج- محرومیت موقت از استفاده از پروانه اشتغال به مدت سه تا پنج سال و ضبط آن به مدت محرومیت.
درجه شش- محرومیت دایم از عضویت در نظام مهندسی استانها و ابطال پروانه اشتغال.
تبصره: در صورت تکرار تخلف، اشخاصی که به سه مرتبه محرومیت موقت از استفاده از پروانه اشتغال محکوم شده باشند، در صورتی که برای دفعات بعدی مرتکب تخلفی شوند که باز هم مستلزم اعمال مجازات محرومیت موقت از درجه چهار یا پنج باشد، به مجازات مربوط به اضافه یک برابر مجموع مدت محرومیتهای قبلی از استفاده از پروانه اشتغال و ضبط آن یا مجازات از نوع درجه شش محکوم خواهند شد.
منبع:
http://www.maavanews.ir/tabid/38/ctl/Edit/mid/387/Code/6579/Default.aspx
http://www.maavanews.ir/tabid/57/ctl/Edit/mid/404/Code/6610/Default.aspx

