کشور فرانسه از 26 منطقه (Region) تشکیل شده که 4 منطقه در زمره مستعمرات این کشور قرار دارد. به علاوه فرانسه از 100 دپارتمان (Departments) تشکیل شده که 4 ناحیه در زمره مستعمرات این کشور قرار دارد. در پایینترین حد تقسیمات کشوری در فرانسه کمونها (Communes) با تعداد 36666 قرار دارند که همان حکومتهای محلی محسوب میشوند. هر منطقه و ناحیه دارای یک فرماندار است که نمایندگی دولت مرکزی را در سطح محلی بر عهده دارد. با در نظر داشتن تعداد زیاد تقسیمات کشوری، در فرانسه نهادهای برنامهریزی بسیاری در سطوح مختلف وجود دارند.
از زمان ناپلئون به بعد، سیستم مدیریتی فرانسه همواره متمرکز بوده است. تمام تصمیمات در ارتباط با برنامهریزی شهری و منطقهای حتی صدور مجوز ساخت و ساز توسط مقامات دولتی صادر میشده است. شهرداران که بیشتر مدیریت کمونها را بر عهده دارند در این زمینه اختیارات محدودی داشتهاند. در آغاز سالهای 1982 دولت به منظور تمرکززدایی با تصویب قانون شماره 213-82 نخستین گامها را برداشت. براساس این قانون، شهرداریها، دپارتمانها و مناطق به طور آزادانه به وسیله شوراهای منتخب اداره میشوند. به دنبال تصویب این قانون، قانونهای دیگری در ارتباط با وظایف و اختیارات دولت و حکومتهای محلی، منابع مالی، کارکنان حکومتهای محلی، انتخابات محلی، مشارکت مردمی و غیره در راستای تقویت حکومتهای محلی به تصویب رسید.
نقش حکومتهای محلی
در فرانسه برنامهریزی شهری از وظایف دولت مرکزی بوده و دولت در تهیه طرحهای توسعه شهری دخالت میکند. از این رو تهیه طرحها توسط مسولان محلی دولت مرکزی صورت میگیرد. طرحهای بلندمدت SDAU، توسط دولت و نهادها و سازمانهای ذیربط به صورت مشترک تهیه میشود. تهیه طرحهای تفصیلی و یا هر نوع برنامهریزی اجرایی در این سطح به عهده شهرداریهاست. در واقع از سال 1983 به بعد و به دنبال تمرکززدایی، مسولیت تهیه طرح کاربری زمین محلی (POS) به کمونها واگذار شده است. به طور کل، این طرحها به وسیله دپارتمانهای دولتی به صورت رایگان برای حکومتهای محلی تهیه میشود. با این حال بیشتر کمونها شرکتهای مهندسان مشاور بخش خصوصی را با کمکهای مالی از سوی دولت برای تهیه این طرحها استخدام میکنند.
ساختار نظام مدیریت شهری
به طور کلی کمونهای فرانسه دارای یک شورا به تعداد 9 نفر عضو برای مجتمعهای زیستی کمتر از 1000 نفر و 49 عضو به ازای 300000 نفر جمعیت هستند. سیستم جداگانهای برای مناطق کلانشهری از جمله پاریس با 109 عضو شورا، لیون با 61 عضو شورا، مارسی با 63 عضو شورا، تولوزوسنیس با 49 عضو شورا برقرار است. اعضای شورا با انتخاب مستقیم از سوی مردم برای 6 سال برگزیده میشوند.
نحوه انتخابات به صورت نمایندگی نسبی انجام میگیرد. هر شورا از میان اعضای خود یک نفر را به عنوان شهردار (Maire)و از 2 تا 13 نفر بستگی به جمعیت کمون به عنوان معاونان شهردار (adjoints)انتخاب میکند. به علاوه بر اساس توصیه شهردار، شورا میتواند از 1 تا 5 معاون اضافی شهردار نیز انتخاب کند. شهردار و معاونان، تشکیلات شهرداری (Municpalite)را اداره میکنند. شوراهای شهر موظفند حداقل برای چهار بار در سال تشکیل جلسه دهند. شورا از قدرت وسیعی برخوردار بوده و میتواند مسایل مختلف محلی را مورد بررسی قرار دهد. از جمله امور مالی محلی (بودجه بندی، وضع ایجاد مالیات وامهای)، استخدام کارمندان شهرداری، اداره اموال شهرداری، جادهها و خیابانها، ایجاد خدمات عمومی و شرکتهای عامالمنفعه. بر اساس قوانین 2 مارس 1982 اختیارات شوراهای شهر باز هم وسیع شد و قلمرو اقتصادی را نیز در برگرفت. بر این اساس شوراها میتوانند به طور مستقیم یا غیرمستقیم برای توسعه اقتصادی به شرکتهایی که مشکلات مالی دارند کمکهای مالی کنند.
برای کمک به فعالیت شورا از میان اعضای شورا ممکن است هیاتی منصوب شود. وظیفه این هیات برقراری تداوم در فعالیتها در مواقعی است که شورا تشکیل جلسه نداده است. به علاوه این هیات در مورد مسایل مشخص که شورا باید آن را بررسی کند، تحقیق و توصیههای لازم را به شورا ارائه میدهد.
شهردار دو وظیفه اصلی را بر عهده دارد. نه تنها مسئول و نماینده منطقه، بلکه رئیس اجرایی حکومت محلی است. در این مسولیت شهردار مسولیت اجرایی تصمیمات شورای محلی و کنترل نهایی، تهیه و تنظیم دستور جلسه و ریاست بر جلسات شورا، کنترل و نظارت بر انجام خدمات عمومی، نمایندگی شهرداری در مسایل قانونی در ارتباط با حکومت مرکزی، نظارت و سرپرستی امور پرسنلی شهرداری، تعویض و واگذاری بودجه سالیانه برای تصویب شورا را بر عهده دارد.
علاوه بر این اختیارات شورای شهر میتواند انجام پارهای از وظایف خود را نیز به شهردار واگذار کند. تصمیمات گرفته شده از سوی شهردار در قبال وظایف فوق باید به طور مشخص به وسیله وی به اعضای شورا برسد و شهردار در قبال آن وظایف نسبت به شورا مسولیت داشته و شورا در صورت تمایل میتواند این وظایف را از وی بازپس گیرد.
علاوه بر انجام وظایف شهرداری، شهردار نماینده دولت مرکزی است. در این نقش شهردار، بطور مستقیم جوابگو به دولت است و موظف به جمعآوری و حفظ آمارهای ضروری، جمعآوری اطلاعات، انتشار قوانین و تضمین اجرای آنها، اعمال قدرت در زمینه تحقیقات و رسیدگیهای قضایی و بالاخره ایفای نقش مشاورهای است.
به علاوه در نهایت شهردار دارای اختیارات شخصی با توجه به سیاست محلی است که وی را قادر میسازد تا قوانین و نظم عمومی، امنیت، سلامت و بهداشت عمومی را تعیین کند.
در شهرداریهای بزرگ مدیریت تشکیلات بر عهده مدیر عاملی است که از سوی شهردار منصوب شده و تمامی معاونان به او در مورد کارهای خود گزارش داده و او را در جریان امور قرار میدهند. بنابراین نقش شهردار در فرانسه بیشتر سیاستگذاری و رهبری است.
رابطه بین شورا و شهردار بر اساس شخصیت شهردار و یا تعادل سیاسی تعیین میشود. لذا در صورت همکاری نکردن متقابل که منجر به سوء مدیریت شهردار میشود، فرماندار /کمیسیونر دخالت کرده سعی در ایجاد تفاهم بین این دو میکند. در صورت نبود چنین تفاهمی بنابر توصیه فرماندار به شورای وزیران، ممکن است حکم انحلال شورا صادر شود.
وظایف حکومتهای محلی
تا سه دهه قبل حکومتهای محلی در فرانسه وظایف و اختیارات محدودی داشتند. اما بعد از تمرکززدایی سال 1982 به وظایف این نهادها افزوده شده است، چنانکه ابعاد مختلف مدیریت شهری از جمله مدارس حمل و نقل، کمک به شرکتهای تجاری و آموزش حرفهای را در بر میگیرد. علاوه بر این سعی شده است تا تقسیم کار منطقی بین سطوح مختلف حکومتهای محلی یعنی دپارتمانها و کمونها به وجود آید. پیش از این به علت وجود سطوح گوناگون مدیریتی دولتی و حکومتهای محلی مشخص نبود، که هر کدام از مسولیت ها به عهده که بوده و مردم اگر اعتراضی داشتند به چه کسی رجوع کنند.ولی امروزه سطح تحتانی حکومتهای محلی، بیشتر فعالیتهای خود را در زمینه مدارس ابتدایی کاربری زمین و مسکن متمرکز کرده است. در حالی که دپارتمانها در فرانسه خدمات در امور اجتماعی، حمل و نقل، برنامهریزی اقتصادی، برنامهریزی سرمایهگذاری و تحصیلات برای بزرگسالان توجه دارند.
سازمان شهرداری پاریس مسئول انجام همه این امور می باشد: معماری شهر، امور جوانان و ورزش، برنامهریزی شهری، امور مدارس، امور فرهنگی، امور رفاهی و اجتماعی، شبکه راه های داخلی شهر، حفاظت محیط زیست، ایجاد پارکها و فضاهای سبز، ساختمان و مسکن. علاوه بر این وظایف، شهردار در مقام فرماندار پاریس مسولیت نظارت و همکاری در سیستم حمل و نقل عمومی منطقه، امور مسکن، حفاظت در محیط زیست و فعالیتهای فرهنگی و زمینه برنامهریزی را داراست.
به علاوه شهردار اختیارات شخصی در زمینه تامین نظم و قانون، امنیت و بهداشت عمومی را نیز دارد. در اجرای فعالیتهای انتظامی، شهردار به دپارتمانها و کمونهای مرکزی پاسخگو نیست، بلکه مسئولیت نهایی بر عهده شورا است.
از نکات منفی مدیریت شهری در فرانسه این است که شهرداران به عنوان رئیس هیات اجرایی و رئیس شورای شهر به دنبال تمرکززدایی، بیش از اندازه قدرت به دست آوردهاند و پاسخگویی لازم را نسبت به مردم و سطوح مرکزی ندارند. زیرا که سطوح دولت مرکزی فاقد کارشناسان مورد نیاز در جهت نظارت بر فعالیتهای حکومتهای محلی است.
ارسال شده توسط :
مهندس یدالله صادقی( دانشجوی دکتری برنامه ریزی شهری دانشگاه تربیت مدرس تهران )
مهندس محمد اکبری ( کارشناس ارشد برنامه ریزی شهری دانشگاه تربیت مدرس تهران)
منبع:
http://umic.ir/index.php?option=com_content&task=view&id=2091&Itemid=54

