مبانی فقهی و اصولی مجمع تشخیص مصلحت نظام
محمد رحمانی*
چکیده
بر اساس قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران، مهمترین وظایف نهاد مجمع تشخیص مصلحت نظام، عبارت است از:
الف) حل معضلات نظام اسلامی (قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران، اصل یکصد و دهم، بند8).
ب) حل و فصل اختلاف میان مصوبات مجلس شورای اسلامی و نظرات شورای نگهبان (همان، اصل یکصد و دوازدهم).
بر اساس نگرش اسلامی، مبانی فقهی و اصولی تبعیت احکام الهی از مصالح و مفاسد، امری است که مورد تأیید عقل و شرع است. بر این اساس، احکام الهی بر محور مصالح و مفاسد واقعی تشریع شدهاند.
با توجه به اهمیت این مسأله و تأثیر عمده آن، باید قاعده تبعیت احکام از مصالح و مفاسد بر اساس مسلکهای گوناگون شیعه و اهل سنت مانند اشعری و معتزلی و نظرات صاحب نظرانی همچون شیخ انصاری، آخوند خراسانی و شهید صدر مورد توجه قرار گیرد تا جایگاه و نقش محوری این قاعده در استنباط احکام توسط مجتهدان و تأثیر و کارآیی بهسزای آن در انجام وظایف محوله به نهاد مجمع تشخیص مصلحت نظام بیش از پیش روشن شود.
واژگان کلیدی
مصلحت، مفسده، حکم اولی، حکم ثانوی، حکم حکومتی، مجمع تشخیص مصلحت نظام
* استادیار جامعه المصطفی العالمیه.

