نظام قضایی امیر مؤمنان(ع)

شهریور ۹, ۱۳۹۱ mo_hassani ۰ Comments

سید صمصام الدین قوامی

مقدمه

الف) کلیات

۱٫ اهداف نظام قضایی علوی

۲٫ اهمیت قضاوت

۳٫ جایگاه خطیر قاضی

۴٫ مساوات همه در برابر قانون

۵٫ استقلال قاضی

ب) نظام ساختاری

۱- شرایط قاضی

۲٫ معیشت قاضی

۳٫ آداب قضا

۴٫ وظایف قاضی و دستگاه قضایی

۵٫ کیفیت دادرسی و صدور حکم

نظام اتهامی

نظام تفتیشی

نظام مختلط

ادله اثبات دعوی

سازمان قضایی نظام علوی

ج) نظام حقوقی در قضای علوی

معنای حق

تقسیمات حق

۱٫ حق الله و حق الناس

۲٫ حقوق مدنی و کیفری

انواع جرایم و جنایات

انواع کیفرها

نظام کیفری حضرت امیرالمؤمنین(ع)

۱- حدود خدا:

۲- تعزیرات

۳- رفتار با متهم

۴- اجرای حد

۵- احکام زندان در نظام قضایی علوی

پیشگیری از وقوع جرم و اصلاح مجرمان

مقدمه

بی تردید حضرت امیرالمؤمنین(ع) محور قضاوتهای اسلامی و شیعی و مهمترین چهره
نظام ساز برای قضای اسلامی است. آن حضرت در دوران حکومت نبوی، قاضی ِمدینه و یمن
بود.
[۱] قضاوت در مدینه، با حضور شخص رسول خدا(ص) افتخاری عظیم است. تأییدات مکرر
رسول خدا نسبت به توانایی آن حضرت در قضاوتها، تأکیدی بر این محوریت است. پیامبر
فرمود:
"داناترین امت من نسبت به سنتها و قوانین قضایی علی بن ابی طالب است" [2] و "داناترین
شما به روش داوری، علی است"
[3] و "قضاوت آن گونه است که علی حکم کند" [4] و نیز "ای علی!

 

به سوی یمن حرکت کن وباکتاب خدامیان مردم قضاوت وحکومت کن.خداقلب تورابه سوی
حق رهبری کند و زبان تو را از خطا و اشتباه صیانت بخشد"
[5] و همچنین "سپاس خدا را که در
خاندان من کسانی را قرار داد که داوری آنها مانند داوری پیامبران است". [6]

 

در زمان خلفا، برکناری آن حضرت از خلافت باعث کناره گیری از امور حکومت، از جمله
قضاوت نشد و ایشان دستگاه قضایی نوپای اسلام را هدایت و رهبری می کرد. گاه خلفا مسایل
لاینحل قضایی را به حضرت ارجاع می دادند
[۷] و گاه خود مستقیماً دخالت می کرد. [۸] و در پایان هر
قضاوت، تحسین آنان را برمی انگیخت و همگی می گفتند: زنهای جهان از زاییدن فرزندی مانند
علی عاجزند؛ [۹] قویترین قاضی در بین ما علی است. [۱۰] حضرت در این باره به مالک اشتر می گوید:

جهت رویت لینک کامل کلیک کنید