احكام قصاص و ديات

مهر ۷, ۱۳۹۲ mo_hassani ۰ Comments

 مسئله 2339- اجراى قصاص و گرفتن دیات وظیفه حاکم شرع است و دیگران حقّ دخالت ندارند.

مسئله 2340- اگر شخص بالغ و عاقل با اختیار و عمد مسلمان بالغ عاقلى را بکشد ورثه مقتول حقّ دارند به عنوان قصاص او را بکشند، ولى اگر دیوانه‏اى یا نابالغى یا بچه در شکم را بکشد، قصاص نمى‏شود و باید دیه داده شود و همچنین اگر دیوانه یا نابالغ یا شخص کور، کسى را بکشد قصاص نمى‏شود و باید دیه داده شود (و حکم آن در احکام دیات مى‏آید).

مسئله 2341- اگر فرزندى پدر یا مادر خود را عمداً بکشد قصاص مى‏شود ولى اگر پدرى فرزند خود را عمداً بکشد قصاص نمى‏شود ولى باید دیه بدهد و علاوه بر دیه تعزیر هم مى‏شود.

مسئله 2342- اگر دو نفر یا بیشتر مسلمانى را بکشند به نحوى که همه در کشتن او شریک باشند، ورثه مقتول مى‏توانند بعضى را بکشند و از دیگران سهم دیه را بگیرند و مى‏توانند همه را بکشند و در هر حال باید تفاوت دیه کسى را که مى‏کشند بپردازند.

مسئله 2343- اگر مردى زنى را بکشد مى‏توانند او را بکشند ولى چون دیه زن نصف دیه مرد است باید براى کشتن مرد، نصف دیه او را بدهند. و اگر زنى مردى را بکشد مى‏توانند زن را بکشند ولى باید به کشتن او اکتفا کنند و حقّ مطالبه نصف دیه را ندارند.

مسئله 2344- کشتن بر سه قسم است:

 اوّل: کشتن عمدى، یعنى به قصد کشتن کسى، کارى را نسبت به او انجام دهد که منجر به مردنش شود.

 دوّم: کشتن شبه عمد، یعنى قصد کشتن نداشته باشد ولى با توجّه، کارى را که معمولاً کشنده نیست نسبت به او انجام دهد، و بر حسب تصادف منجر به مرگ او شود، مثل اینکه براى ادب کردن چند تازیانه به او بزند و بر حسب تصادف به سبب آن بمیرد.

 سوّم: کشتن خطایى، یعنى نسبت به شخص نه قصد کشتن داشته و نه مى‏خواسته کارى را نسبت به او انجام دهد. مثل اینکه به قصد کشتن کبوتر، تیرى رها کند و بر حسب تصادف به انسانى بخورد و او را بکشد.

مسئله 2345- در قتل عمد ورثه مقتول مى‏توانند قصاص کنند یا دیه بگیرند یا عفو کنند ولى عفو بهتر است، و در قتل شبه عمد حقّ قصاص ندارند فقط مى‏توانند دیه بگیرند یا عفو نمایند، و در قتل خطایى نیز حقّ قصاص ندارند بلکه یا عفو مى‏کنند یا از عاقله یعنى خویشاوندان پدرى قاتل، دیه مى‏گیرند.

مسئله 2346- دیه مرد مسلمان هزار مثقال شرعى طلا (هر مثقال هیجده نخود) است و دیه زن نصف مرد است.

مسئله 2347- اگر قتل در یکى از ماه‌هاى حرام، یعنى رجب، ذى‏القعده، ذى‏الحجّه و محرم واقع شود یک ثلث دیه بر دیه افزوده مى‏شود، و باید دو ماه روزه هم که سى و یک روز آن پى در پى باشد در ماه‌هاى حرام بگیرد.

مسئله 2348- در قتل عمد که ورثه حقّ قصاص دارند مى‏توانند بیش از دیه از قاتل بگیرند و قصاص نکنند.

مسئله 2349- دیه قتل عمد را باید در ظرف یک سال بدهند، و دیه قتل شبه عمد و قتل خطایى را مى‏توانند در ظرف سه سال به سه قسط بدهند.

مسئله 2350- در قتل خطا و قتل شبه عمد، قاتل باید علاوه بر دیه، شصت روز روزه بگیرد و اگر نتواند، شصت فقیر را سیر نماید، و در قتل عمد اگر ورثه مقتول عفو کنند یا با قاتل بر دیه توافق نمایند، قاتل باید شصت روز روزه بگیرد و شصت فقیر را هم سیر نماید.

مسئله 2351- در بریدن اعضا قصاص جایز است ولى در ایجاد جراحت چون معمولاً قصاص قابل کنترل نیست یعنى نمى‏شود درست به اندازه جراحت، جراحت وارد کرد، باید دیه گرفته شود.

مسئله 2352- میزان کلى در دیه اعضاى اصلى انسان این است که هر عضوى که فرد باشد، مانند زبان یا آلت مردانگى، بریدن و از بین بردن آن موجب دیه قتل (هزار مثقال شرعى طلا) است و هر عضو اصلى که جفت باشد، مانند دست و پا و گوش و چشم، بریدن یا از بین بردن جفت آن موجب دیه قتل، و بریدن یا از بین بردن یکى از آن‌ها موجب نصف دیه است.

مسئله 2353- اگر تمام دندان‌هاى کسى را از بین ببرند دیه آن دیه قتل است. و دیه هر کدام از دوازده دندان جلوى دهان که شش عدد در بالا و شش عدد در پایین مى‏باشد پنجاه مثقال شرعى طلا و دیه هر کدام از شانزده دندان عقب دهان بیست و پنج مثقال شرعى طلا مى‏باشد.

مسئله 2354- اگر ده انگشت کسى را از بیخ ببرند دیه آن دیه قتل است، و دیه هر انگشت یک دهم دیه قتل است، و دیه هر بند انگشت یک سوّم دیه انگشت است، و در انگشت شَست دیه هر بند نصف دیه انگشت است.

مسئله 2355- اگر پشت کسى را طورى بشکنند که دیگر خوب نشود و به هیچ وجه نتواند بنشیند، یا طورى به کسى آسیب برسانند که عقل او از بین برود و دیگر برنگردد، و یا دو لب کسى را ببرند، یا بر کسى صدمه‏اى وارد کنند که تمام موى ریش یا سر او بریزد و دیگر نروید، یا بر کسى صدمه‏اى وارد کنند که انزال نشود یا به هیچ وجه نتواند جلوى ادرار یا مدفوع خود را بگیرد، یا مرد اجنبى زنى را افضا نماید یعنى مخرج بول و حیض او را یکى کند، دیه آن دیه قتل است.

مسئله 2356- اگر شوهر به واسطه نزدیکى، زن را افضا نماید، چنانچه بعد از نُه سالگى زن باشد زن مى‏تواند به حاکم شرع مراجعه کند، و اگر پیش از نُه سالگى باشد باید او را طلاق دهد و دیگر با او ازدواج نکند و علاوه بر مهر، دیه افضا که همان دیه قتل است و همچنین نفقه او را تا آخر عمر او بدهد.

مسئله 2357- اگر ریش کسى را به زور بتراشند و بعد بروید، باید یک سوّم دیه کشتن را بدهند.

مسئله 2358- اگر بیش از یکى از جنایت‌هایى که در مسائل گذشته شمرده شد انجام شود دیه تکرار مى‏شود مثلاً اگر کسى بر دیگرى صدمه‏اى وارد کرد که هم صداى خود را از دست داد و هم کور و کر شد باید سه دیه به او بپردازد.

مسئله 2359- دیه زن با مرد تا یک سوّم دیه کشتن، مساوى است و چنانچه بیشتر از آن شد دیه زن نصف دیه مرد مى‏شود.

مسئله 2360- کسى که سوار حیوان است اگر کارى کند که آن حیوان به کسى آسیب برساند، یا دیگرى کارى کند که حیوان به صاحب خود یا دیگرى صدمه بزند ضامن مى‏باشد.

مسئله 2361- سقط جنین از گناهان بزرگ است، و اگر روح در او دمیده شده باشد در حکم آدم کشى است، و کسى که این کار را مى‏کند، چه خود زن باشد یا شوهر یا دکتر، گرچه با اجازه آن‌ها باشد، باید دیه بپردازد، و دیه آن اگر نطفه باشد بیست مثقال شرعى طلا، و اگر علقه یعنى خون بسته باشد چهل مثقال، و اگر مضغه یعنى مانند یک پاره گوشت باشد شصت مثقال، و اگر استخوان شده باشد هشتاد مثقال، و اگر بر آن گوشت روییده ولى هنوز روح در آن ندمیده صد مثقال، و اگر روح در آن دمیده، براى پسر هزار مثقال و براى دختر پانصد مثقال شرعى طلا است.

مسئله 2362- اگر کسى زن حامله را بکشد به نحوى که بچه او هم تلف شود، باید دیه هر دو را بدهد.

مسئله 2363- اگر کسى پوست بدن مسلمانى را پاره کند باید پنج مثقال شرعى طلا، و اگر به گوشت برسد ده مثقال، و اگر استخوان او را بشکند پنجاه مثقال طلا به او بدهد، و اگر این جراحت‌ها به سر یا صورت باشد دو برابر مى‏گردد.

مسئله 2364- اگر کسى کارى کند که بدن دیگرى سرخ شود به طورى که فوراً برطرف نشود باید یک مثقال شرعى طلا، و اگر سبز و کبود شود یک مثقال و نیم شرعى طلا، و اگر سیاه شود سه مثقال طلا به او بدهد، و اگر در سر و صورت باشد دو برابر مى‏شود.

مسئله 2365- در مواردى که دستور خاصى براى دیه مشخص نشده، تعیین مقدار آن با حاکم شرع است.

مسئله 2366- مقصود از عاقله که دیه قتل خطا را باید بدهد خویشان نسبى پدرى مى‏باشد، چه مرد باشند یا زن، غیر از بچه‏ها و دیوانه‏ها و کفّار، و تقسیم دیه بر آنان با رعایت مراتب ارث است.

مسئله 2367- اگر قاتل بمیرد یا فرار کند و دسترسى به او نباشد، دیه را از مال او برمى‏دارند، و اگر مال ندارد از عاقله مى‏گیرند.

مسئله 2368- اگر انسان کسى را مجروح کرد یا به او ضربه یا سیلى زد، دیه را باید به خود او بدهد، ولى اگر بچه یا دیوانه‏اى را بزند، باید دیه را به ولىّ شرعى او بدهد تا به مصرف او برساند.

مسئله 2369- دیه مقتول از ترکه او محسوب مى‏شود، ولى خویشان مادرى از آن ارث نمى‏برند.

مسئله 2370- ولىّ مقتول که حقّ قصاص دارد کسى است که از او ارث مى‏برد، جز زن و شوهر که در این حقّ شرکت ندارند هرچند از دیه ارث مى‏برند. و اگر بعضى از آن‌ها به قصاص راضى نشوند، دیگران نمى‏توانند قصاص کنند مگر آنکه تفاوت دیه را بپردازند، و اگر بعضى از آن‌ها صغیر باشند، اختیار با ولىّ آن‌هاست.

مسئله 2371- اگر ولىّ مقتول قبل از قصاص بمیرد، حقّ قصاص به ورثه او مى‏رسد.

مسئله 2372- اگر کسى حیوان کسى را بکشد باید قیمتش را به او بدهد، و اگر آن را معیوب کند باید تفاوت قیمت سالم و معیوب را بپردازد.

مسئله 2373- اگر حیوان به جان یا مال یا زراعت کسى خسارت وارد کند، چنانچه صاحب حیوان در نگهدارى آن کوتاهى کرده باشد ضامن خسارت است و الّا ضامن نیست.

مسئله 2374- اگر آتشى روشن کند و مال کسى آتش بگیرد، در صورتى که مواظبت نکرده باشد ضامن است.

مسئله 2375- اگر در جایى که احتمال عبور مردم را مى‏دهد گودالى بکند، در صورتى که کوتاهى کند و باعث افتادن کسى در آن شود ضامن است.

مسئله 2376- اگر کسى با فریاد زدن یا ایجاد صدا باعث کر شدن یا سقط جنین شود ضامن دیه آن‌هاست.

مسئله 2377- اگر کسى‏دیگرى را از منزل بیرون‏ببرد و آن شخص‏برنگردد ضامن است.

مسئله 2378- اگر پلیس در اثر تیراندازى باعث قتل یا جرح کسى شود، در صورتى که تیراندازى او طبق وظیفه نباشد ضامن است، و اگر طبق وظیفه باشد و به جایى که باید بزند اصابت کرده باشد چیزى بر کسى نیست ولى اگر به غیر جایى که باید بزند زده باشد مثل آنکه تصمیم داشته به پا بزند به قلب یا سر اصابت کند، دیه بر بیت‏المال است.

مسئله 2379- اگر کارى کند که بکارت دخترى از بین برود، یا با او به غیر عنف زنا کند و بکارتش را از بین ببرد، دیه آن مهر المثل است.

مسئله 2380- اگر کارى کند که زن حیض نبیند یا همیشه خون ببیند دیه آن یک سوّم دیه کشتن است.

مسئله 2381- اگر سر میّت را ببرد دیه‏اش صد مثقال شرعى طلا است ولى اگر اعضاى او را قطع کند یا جراحتى بر او وارد کند، تعیین آن با حاکم شرع است. و در هر صورت این دیه به ورثه نمى‏رسد و صرف خیرات براى میّت مى‏گردد و اداى دین میّت نیز از آن جایز است.

مسئله 2382- اگر پاى کسى را بشکند دیه‏اش دویست مثقال شرعى طلا و اگر دست کسى را بشکند صد مثقال است ولى اگر استخوان غیر دست و پا را بشکند یا باعث در رفتن استخوان شود تعیین آن با حاکم شرع است.

مسئله 2383- اگر ناخن کسى را در آورد یا باعث از بین رفتن آن شود دیه‏اش پنج مثقال شرعى طلا، و اگر نرمه گوش کسى را از بین ببرد دیه‏اش یک سوّم دیه قتل است.

مسئله 2384- دیه زنازاده مانند دیه حلال‏زاده است.

مسئله 2385- تعیین دیه کافرى که حربى نیست، ذمّى باشد یا غیر ذمّى، با حاکم شرع است.

مسئله 2386- اگر براى دفاع از جان یا عرض یا مالش کسى را بکشد یا او را مجروح سازد دیه ندارد.

مسئله 2387- قتل یا جنایت به چند راه ثابت مى‏گردد:

 1 – اقرار خود قاتل یا جانى.

 2 – شهادت دو مرد عادل.

 3 – قسامه و آن در صورتى است که مدّعى قتل شاهدى بر قاتل بودن متهم نداشته باشد با آنکه نشانه‏هایى که باعث گمان به قاتل بودن اوست موجود باشد مثل آنکه او را با اسلحه نزد مقتول یافته باشند، و کیفیت آن به این صورت است که مدّعى به تنهایى یا دیگران، در نزد حاکم شرع پنجاه قسم بخورند و اگر مدّعى از قسامه امتناع نماید قسامه با متهم است.

 4 – اگر مدّعى بیّنه نداشته باشد باید منکر قسم بخورد و اگر منکر قسم نخورد با قسم خوردن مدّعى قتل یا جنایت ثابت مى‏گردد.

 

احکام تشریح و پیوند

مسئله 2388- اگر حفظ جان مسلمانى یا عده‏اى از مسلمانان بر تشریح انسان متوقف باشد و تشریح غیرمسلمان امکان نداشته باشد تشریح مسلمان جایز است، بنابراین در این زمان که طب متوقّف بر تشریح بدن انسان است باید از تشریح میّت غیر مسلمان استفاده شود و اگر غیر مسلمان نباشد تشریح مسلمان با اذن ولى یا حاکم شرع جایز است و موجب دیه هم نیست.

مسئله 2389- اگر حفظ جان مسلمانى یا عضوى از او بر پیوند عضوى از اعضاى میّت مسلمانى متوقف باشد قطع و پیوند آن عضو با اذن آن میّت قبل از مردن یا اذن ولىّ او یا حاکم شرع بعد از مردن او جایز است و دیه هم ندارد و اگر آن میّت غیر مسلمان باشد اذن هم لازم نیست.

مسئله 2390- اگر عضو میّت بعد از پیوند حیات پیدا کند از عضویّت میّت در مى‏آید و نجس و میته نیست بلکه اگر عضو حیوان نجس العین نیز پیوند شود حکم چنین است.

مسئله 2391- اگر براى اثبات جرم احتیاج به تشریح بدن میّت شود، با اذن ولى او یا حاکم شرع جایز است.

مسئله 2392- انسان مى‏تواند عضوى از اعضاى خود، نظیر کلیه یا چشم و مانند اینها را در حال حیات بفروشد، چنانکه مى‏تواند پول بگیرد و اجازه قطع عضوى از اعضاى خود را پس از مرگ بدهد.

مسئله 2393- تزریق خون انسانى به انسان دیگر جایز است، خواه خون مسلمان باشد یا کافر، مرد باشد یا زن، و خرید و فروش خون براى این منظور مانعى ندارد.

مسئله 2394- دست زدن به مرده‏هایى که تشریح مى‏کنند اگر از مسلمان باشد و آن را غسل داده باشند، غسل ندارد، و در غیر این صورت باید غسل کنند مگر اینکه از دست‏کش استفاده کرده باشند

مسئله 2395- تغییر جنسیت (بر فرض امکان) یعنى مرد خود را زن، یا زن خود را مرد و یا خنثى خود را مرد یا زن نماید، اگر داعى عقلایى در آن باشد مانعى ندارد و در احکام، حال فعلى او مناط است.

مسئله 2396- عقیم کردن مرد یا زن خود را و همچنین بستن لوله‏ها، اگر داعى و انگیزه عقلایى بر آن باشد، اشکال ندارد ولى باید زن با رضایت شوهر و شوهر با رضایت زن این کار را انجام دهد.

مسئله 2397- در تشریح نگاه کردن مرد به بدن زن و نگاه کردن زن به بدن مرد و نگاه کردن به عورت دیگرى و همچنین دست زدن به بدن نامحرم، اگر پیشرفت علم متوقف بر آن باشد مانعى ندارد، و در صورتى که بتواند در دست زدن به بدن نامحرم از دست‏کش استفاده کند، باید استفاده بنماید.

مسئله 2398- تحقیقات روى حیوان در علم پزشکى یا جراحى و مانند اینها، اگر پیشرفت علم متوقف بر آن باشد اشکال ندارد، ولى تحقیقات روى انسان موقعى جایز است که علاوه بر رضایت او خطر جانى و روحى و جسمى براى او نداشته باشد.

مسئله 2399- کورتاژ یکى از گناهان بزرگ در اسلام است و چنانکه گذشت علاوه بر گناه کفّاره نیز دارد، ولى اگر از نظر دکتر متخصّص و متدین حفظ جان زن متوقف بر آن باشد مانعى ندارد.
منبع:http://www.aviny.com/ahkam/ResalehMazaheri/resale37.aspx